نقدی بر مارکسیسم
 
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص

نقدی بر مارکسیسم - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧١

ولی درباب زندگی اجتماعی ، یک جامعه‌ای را نسبت به جامعه دیگر کاملتر شمردن نمی تواند یک امر واقعی باشد ، ممکن است به صورت یک امر قراردادی باشد پس تکامل اجتماعی اساسا یک امر بی معنی است . می‌گویند اگر تکامل اجتماعی بخواهد یک امر واقعی باشد ، اولا باید یک هدف مشترک‌ را برای جامعه‌ها در نظر بگیریم ، و فرض بکنیم جامعه‌ها یک اهداف مشترک‌ دارند و در واقع روی یک خط سیر می‌کند و در مسیر واحد به سوی هدفهای‌ مشترک پیش می‌روند ، و بعد هر جامعه‌ای نسبت به خودش و نسبت به‌ جامعه‌های دیگر ، به نسبت اینکه به آن هدفها نزدیک‌تر شده باشد می‌گوییم‌ کاملتر است و به هر نسبت که دورتر باشد می‌گوییم ناقص‌تر است ، پس‌ واقعی بودن تکامل فرع بر این است که برای جامعه‌ها هدفهای مشترک قائل‌ باشیم ، و چنین هدفهای مشترکی برای جامعه‌ها اساسا وجود ندارد .
دلیل دیگر اینکه می‌گویند در مفهوم تکامل ، " تعالی " مندرج است .
زیرا تکامل با گسترش فرق دارد ، تکامل از سطحی به سطح بالاتر رفتن است‌ ، و تعالی نیز به معنی بالاتر رفتن است . واضح است که این بالاتر رفتن‌ یک امر طبیعی و عینی نیست ، مثلا مقیاس مرکز زمین نیست که با دوری و نزدیکی به آن بشود سنجید . این بالا و پایین‌ها ، یک بالا و پایینهای قرار دادی است ، یعنی بستگی به این دارد که هر جامعه‌ای به حسب رسم و عادتش‌ چه چیز را بالا و چه چیز را پایین اعتبار کرده باشد و اینجور اعتبارها و ارزشها نسبی و متغیر است ، چه بسا در بعضی از جامعه‌ها به سوئی رفتن ترقی‌ شمرده شود و همان [ حرکت ] عینا از نظر گروه دیگر انحطاط و تنزل به‌ حساب آید ، برای اینکه برای آن گروه به حسب رسوم و عادات و معتقدات‌ پیشین و نظایر اینها ، چیزی بالا رفتن است و اگر جامعه به آن چیز برسد جامعه را مترقی می‌دانند ، عینا همان چیز از نظر گروه دیگر پایین رفتن‌ است ( مثلا بی حجاب بودن زنها برای متجددها ترقی و تعالی است و عده‌ دیگر آنرا تنزل و انحطاط می‌دانند ) . پس با اینکه ارزشها متغیر و نسبی‌ است و نمی شود ترقی و تکامل را یک امر مطلق گرفت و بطور مطلق بدون در نظر گرفتن خصوصیات جامعه‌ها گفت جامعه ترقی کرده یا تنزل کرده ، پس‌ ترقی و تکامل اجتماعی معنی ندارد . این دو دلیلی است که برای انکار تکامل آورده‌اند .
در این کتاب [١] ، به نظر می‌رسد که دو مطلب باهم مخلوط شده است‌ یکی همین مطلب که ذکر شد ( انکار تکامل بطور کلی ) دیگری نظریه‌ای که " توین بی " و دیگران در مورد دور اجتماعی دارند ، و معتقدند که جامعه‌ همیشه یک مسیر و دائره مسدودی را طی می‌کند ، اینها منکر تکامل نیستند ، اینها معتقدند که جامعه‌ها به تکامل می‌رسند ولی این تکامل ادامه پیدا نمی‌ کند ، قانون عالم بر اینستکه هر جامعه‌ای یک سیر تکاملی پیدا کند و به‌ یک مرحله خاصی از تکامل برسد و دو مرتبه دچار انحطاط شود ، مثل حیات‌ فرد که از ضعف و نقصی آغاز می‌شود ، بعد ، ضعف تبدیل به قوت و نقص‌ تبدیل به کمال می‌گردد دو مرتبه باز دوران ضعف و پیری فرا می‌رسد و به‌ مرگ منتهی می‌شود . این معنایش این نیست که تکامل وجود ندارد ، تکامل‌ وجود دارد منتهی مداوم نیست و در نهایت امر برگشت می‌کند


[١] اشاره به کتاب " زمینه جامعه شناسی " .