انقلاب فرانسه از انقلاب انگلیس و انقلاب روسیه از هر دو شدیدتر بود ولی‌ چنانکه می‌دانیم باید بنیاد همه انقلابها را در زندگی اقتصادی جامعه یعنی‌ مجموع کارکردهائی که جامعه برای بقای خود صورت می‌دهد جست ، پایه زندگی‌ اقتصادی روابطی است که بین گروههای انسانی با طبیعت برقرار می‌شود و تولید نام دارد " . از اینجا وارد بحث تولید و وجه تولید و این حرفها می‌شود که مربوط به بحث ما نیست .

در فصل ٢٦ که آخرین فصل هست ، بحث تکامل اجتماعی را مطرح می‌کند ، ادعا می‌کند که یک عده اساسا منکر تکامل اجتماعی هستند و بعضیشان قائل به‌ دور اجتماعی و بعضی هم قائل به تنزل اجتماعی هستند . آنها که قائل به دور اجتماعی هستند ، مدعی هستند که جامعه یک مرحله‌ای‌ دارد ، به یک مرحله بالاتر و از آن به بالاتر می‌رسد ولی در نهایت امر بر می‌گردد سرجای اولش و باز از نو شروع می‌کند ، و شواهدی هم از تاریخ برای‌ نظر خودشان ذکر می‌کنند . این نظریه را به ابن خلدون نسبت می‌دهند و توین‌ بی مورخ و جامعه شناس معروف دنیای معاصر که خیلی مرید ابن خلدون است و به نظریات او احترام می‌گذارد ، هم تابع همین نظریه است . قبلا گفته‌ایم‌ که آقای طباطبائی هم از آیات قرآن چنین استنباط می‌کنند که جامعه دارای‌ یک حیات واقعی است و به همین دلیل تولد و رشد و مرگ دارد . و هر واحد اجتماعی و هر امتی در نهایت امر محکوم به نیستی و نابودی است . تاریخ‌ عالم هم همین مطلب را حکایت می‌کند . کدام تمدن از تمدنهای عالم باقی‌ مانده است تمام تمدنهائی که ظهور کرده‌اند یک روزی هم افول کرده‌اند ، راجع به خود اسلام تعبیر جالبی از حضرت رسول ( ص ) وارد شده است که‌ فرموده‌اند : " « کالشمس تطلع علی قوم و تغرب عن قوم » " ، یعنی خود اسلام که عامل ترقی است ضرورت ندارد که همیشه در یک جامعه‌ای ثابت‌ بماند ، بر قومی طلوع می‌کند ، بعد قوم دیگری آنرا می‌گیرند و قوم اول رها می‌کنند ، شمس باقی می‌ماند اما آن مردمی که این شمس بر آنها طلوع می‌کند همیشه یکی نیستند . آنهائی که قائل به تنزل هستند ، می‌گویند اساسا کون در تنزل است ، یعنی‌ جامعه بشر در تنزل است ، و اینها معمولا دیندارها را پیرو چنین نظری‌ می‌دانند و آنها را بدبین به اوضاع عالم و جامعه انسانی می‌دانند و مدعی‌ هستند که آنها گذشته را از آینده کاملتر می‌دانند و از یک کشیشی نقل‌ می‌کند که پیرو چنین نظریه‌ای بوده است .

دلائل منکرین تکامل :

منکرین تکامل که تکامل را در کل جامعه انسانی ( و نه در یک جامعه خاص‌ ) منکر هستند ادله‌ای برای مدعای خود ذکر می‌کنند : می‌گویند در امور طبیعی‌ تکامل یک معنای واقعی دارد که همان تکاملی است که در مورد جاندارها وجود دارد . در آنجا می‌شود مثلا انسان را با یکی از حشرات مقایسه کرد و گفت که یک حیوان کاملتری هست ،