نقدی بر مارکسیسم - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٤
این دو مطلب که سبب توقف جامعه میشود ، یکی دلبستگی به گذشته که گذشته را از آن جهت که گذشته است تقدیس میکند و قهرا نو را از آن جهت که نو است تقبیح میکند ، در قرآن به آن اشاره شده است . راجع به مطلب اول که زیاد آمده است و تقریبا همه پیغمبران با این حرف که " « انا وجدنا آباءنا علی امة و انا علی اثارهم مقتدون »" الزخرف / ٢٣ روبرو شدهاند ، با اینکه برخورد امتها با پیغمبران مختلف بود و هر امتی با یک خصائص و فساد اخلاق مخصوص با پیغمبران روبرو شدهاند ، ولی یک امر مشترکی که همه پیغمبران با آن روبرو شده همان اصل تقلید است . مطلب دوم که عکس این وضع است رم کردن از جدید است ، که این هم وجود داشته و تازه را به دلیل تازه بودن تقبیح میکردند و با هر چیز جدیدی مخالفند . بعضی این حدیث نبوی را که راجع به احداث در دین است " « شر الامور محدثاتها » " به همه چیز تعمیم میدهند ، در صورتیکه مسلما در اینجا نظر به بدعت است ، بدعت در دین . عدهای دیگر بدعت را که یک اصطلاح مذهبی است و نکوهیده بودنش هم به علت این است که در مورد نشریعات مذهبی است ، تعمیم میدهند و به هر امر تازهای اطلاق میکنند و میگویند : بدعت خوب است چرا با بدعت مخالفت میکنید انسان باید بدعت گزار باشد ( یعنی نوآور ) دیگر فکر نمی کنند بدعت گزار در چه امری ؟ امری که از صلاحیت شخص بیرون است مثلا در دین ، یا شخص غیر متخصص در غیر موارد صلاحیت خودش ؟ اینها که معقول نیست ، شخص ناوارد در پزشکی اگر بخواهد در طبابت بدعت ایجاد کند هزاران نفر را خواهد کشت . فصل ٢٥ تحت عنوان " لزوم بازسازی " بحث میشود در این فصل تقریبا نقش اراده انسان تا حدی بازگو میشود ، و در فصل بعد بیشتر راجع به این موضوع بحث میشود . عمده بحثهای اینجا تحت عنوان دو مسئله طرح شده است یکی تحت عنوان " جنبشهای اصلاحی " و دیگری تحت عنوان " جنبشهای انقلابی " ، همان مسئله معروف که بین مارکسیستها و غیر مارکسیستها مطرح است . مقصود از جنبشهای اصلاحی حرکتهای غیر انقلابی است که برای ترمیم نقصهای جامعه پیدا میشود . از این جور جنبشها زیاد است ، گاهی ممکن است یک نهضت ادبی پیدا بشود برای اصلاح زبان مثلا ، یا یک نهضت آموزشی ، فرهنگی ، برای رفع کمبودهائی که در جامعه در این زمینهها احساس میشود . جنبش انقلابی که اخیرا خیلی مد شده و همه از آن دم میزنند عبارت است از یک جنبش قهر آمیز که جهشوار انجام میگیرد ، و دگرگون کننده اجتماعی است ، که همه نظامات موجود را زیر و رو میکند و نظامات جدید بوجود میآورد ، به عبارت دیگر ماهیت جدید بوجود میآورد . بعضی معتقد به جنبشهای اصلاحی هستند و احیانا ممکن است ضرورتی هم برای جنبش انقلابی قائل نباشند . یعنی میگویند که میشود جامعه را تدریجا رو به تکامل برد ، و تدریجا نقصهای جامعه را از بین برد ، نهضت اصلاحی هم از روح اصلاح طلبی جامعه بر میخیزد . ما معمولا اینرا یک امر طبیعی و معمولی میشماریم که یک عده مردم نیکوکار در فکر اصلاح بهداشتی یا فرهنگی و نظایر آن باشند و اینرا لازمه طبیعت خیرخواه انسان