پیش افتادگی و پس افتادگی پیش می‌آید ، ولی بالاخره آن پس افتاده در نهایت امر چاره‌ای ندارد جز اینکه خودش را منطبق بکند با آن پیش افتاده‌ . چرا چاره‌ای ندارد ؟ ناچار باید بگویند این سازمان در عین اینکه وابسته‌ هستند [ وابستگیشان در یک سطح نیست ] ، بعضی از آن ریشه و اساس هستند برای سازمانهای دیگر و چون آن سازمان ریشه ، پیش بیافتد ناچار سازمانهای‌ دیگر باید خود را با آن منطبق سازند . [١] در اینجا چند سؤال و اشکال پیش می‌آید : اولا چرا در یک سازمان از سازمانها پیش افتادگی پیدا می‌شود ؟ اینکه یک قانون کلی نیست . در جاندارهای دیگر مگر اینطور است ؟ مثلا این گیاه که تکامل پیدا می‌کند در آن یک نیروی پیش برنده هست که همه ارگانها را همدوش یکدیگر جلو می‌برد ، در حیوانات نیز چنین است یک بچه بطور هماهنگ در همه اعضاعش رشد و تکامل پیدا می‌شود .
ولی این جامعه انسان است که دارای خصوصیتی است که با تکامل جانداران‌ دیگر فرق دارد ، و به شکل دیگری است به قول شما یکی از سازمانها پیش‌ می‌افتد و پیش افتادگی آن سبب می‌شود که سازمانهای دیگر خودشان را با آن‌ منطبق سازند ، چون تعادل بهم می‌خورد و می‌خواهند دوباره به تعادل بازگردند . باید پرسید که سبب پیش افتادگی آن سازمان چیست بعلاوه در تغییرات‌ غیرتکاملی هم تعادل بهم می‌خورد و دوباره به حالت اولیه بازمی‌گردد . پس‌ اصل میل به تعادل ، نمی تواند تکامل را توجیه کند .
اصل " میل به تعادل " همین قدر اثبات می‌کند که اگر اختلالی در یکی از سازمانها پیدا شد ، جامعه برای برقراری تعادل کوشش می‌کند ، ولی تکامل از کجا پیدا می‌شود ؟ با اینکه خود او قبول می‌کند که پس افتادگی هم واقع‌ می‌شود . تعادل در این صورت به این است که عضو پس افتاده به حالت قبلی‌ برگردد نه اینکه تعادل موجب تکامل شود ، و اگر هم فرض شود پس افتادگی‌ یک حالت استثنائی است و غالبا در یک سازمان پیش افتادگی پیدا می‌شود ، باز جای این سؤال هست که چرا سازمانهای عقب مانده کوشش کنند به‌ سازمان پیش افتاده برسند تا تکامل حاصل شود ؟ تعادل با عکس این صورت‌ هم حاصل می‌شود ، یعنی جامعه کوشش کند پیش افتاده را به جای خودش‌ برگرداند پس علت دیگری در کار است .
اما علت اینرا بیان نمی کنند ، همین قدر می‌گویند : بنابر بعضی‌ مقتضیات . ما که قائل به اصل فطرت هستیم مطلب را که به این شکل‌ مکانیکی توجیه نمی کنیم ، می‌گوییم : انسان است و موجود بی انتهاست ، حقیقتی که در آن آرزوی غیر متناهی هست موجود " یا اهل یثرب لامقام لکم‌ " است که به هیچ مقامی قانع نیست و این یک خصلت روحی است در انسان‌ که در سایر جانداران مثلا زنبور عسل نیست ، یعنی ما می‌گوییم این پیش‌ افتادگی ناشی از سازمان فرهنگی و روحی جامعه است و از آنجا سرچشمه‌ می‌گیرد ، انسان چه از نظر فردی و چه از نظر اجتماعی در یک مرحله‌ای قرار می‌گیرد ، همینکه در این مرحله قرار گرفت مدتی به آن دل خوش می‌کند ولی‌ بزودی به بالاتر چشم می‌دوزد و به آن مرحله قانع نیست . یکی از براهینی که‌

[١] ملاحظه می‌شود که چگونه اصول مارکسیستی مثل مسأله زیر بناوروبنا ، تکامل ابزار تولید و . . . را زیرکانه پیاده می‌کند .