نقدی بر مارکسیسم
 
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص

نقدی بر مارکسیسم - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٥

مسئله شرور :

این سخن که مرگ خلاقیت دارد و مولد است از نظر فلسفه تطبیقی با آنچه‌ ما در مورد خیرات و شرور می‌گوئیم تطبیق می‌کند . فلاسفه ما مرگ را از نوع‌ شرور می‌دانند ولی برای شرور که از نوع نیستی است ، فوائدی قائل می‌شوند و می‌گویند اگر این نیستی‌ها نباشد هستی‌های بعدی پیدا نمی شود . پس این شرور ، شروری هستند که مبدأ خیرات کاملتر می‌شوند . در کتابهای بوعلی و امثال‌ او بحث مفصلی راجع به فوائد مرگ هست . بوعلی می‌گوید اگر مرگ نباشد اصلا هستی قابل ادامه نیست و یک حسابی پیش خودش می‌کند که اگر در طول‌ چند قرن اصلا کسی نمی مرد ، به اندازه‌ای انسان در روی زمین بود که حتی‌ برای اینکه پشت سرهم بایستند هم جا باقی نمی ماند و قهرا برای انسانهای‌ بعدی که می‌خواهند به وجود آیند جا باقی نمی ماند . پس اگر هستی بخواهد در بعد زمانی توسعه یابد باید مرگها و نیستی‌ها وجود داشته باشد . اما سخنی که فلاسفه ما درباره شرور و نیستی‌ها می‌گویند با مطلبی که‌ مارکسیستها می‌گویند تفاوتی دارد . مارکسیستها که می‌گویند مرگ خلاق است ، نیستی مولد هستی است و این تضاد هستی با نیستی منشأ هستی‌های جدید است‌ برخلاف فلاسفه ما می‌خواهند مطلب را به همین جا ختم کنند . بذر ماتریالیستی فلسفه هگل همین است ، هگل خودش ماتریالیست نبود ولی‌ دستگاه هستی را به این نحو توجیه کرده که از ترکیب هر هستی با نیستی خود بخود و ضرورتا و به نحو ضرورت منطقی هستی بعدی پیدا می‌شود . یعنی این‌ جدل نیروها و این تکامل از بیرون خودش نمی آید ، زیرا شیئی سوم یعنی‌ سنتز منطق دو شیئی اول یعنی تز و آنتی‌تز است و حتی آنتی تز نتیجه منطقی‌ تز است . یعنی مثل این است که بگوئیم الف مساوی است با ب و ب‌ مساوی‌ج است پس الف مساوی‌ج است . با فرض اینکه الف مساوی ب باشد و ب هم مساوی‌ج باشد ، منطقا الف مساوی‌ج است و محال است که غیر از این‌ باشد . یعنی ضرورت است و به اصطلاح فلسفه ما ضرورت ، مناط اشتغناء از علت و امکان ، مناط نیاز به علت است . در دیالکتیک هگل هر چه هست در درون این دستگاه است و در بیرون این دستگاه چیزی نیست ، منتهی به عقیده‌ هگل خدا هم در درون همین دستگاه است . اینها که به قول خودشان پوسته‌های ایده آلیستی فلسفه هگل را دور ریخته و فقط به ماده توجه کرده‌اند ، این مطلب را از فلسفه هگل اخذ کردند که هر مرحله‌ای ضرورتا ( نه امکانا ) مرحله بعد از خودش را دارد و مرحله دوم هم‌ ضرورتا مرحله سوم را دارد ، هر چیزی بالضروره حرکت را ایجاد می‌کند . و بدین وسیله اصلی را که در فلسفه ارسطو به عنوان محرک اول و محرک لا یتحرک شناخته می‌شود و اینکه هر متحرکی در نهایت امر نیازمند به محرکی‌ بیرون از خودش است ( که فلسفه ارسطو ماوراء الطبیعه را از همین راه که‌ در طبیعت حرکت هست و این حرکتها باید به متحرک غیر متحرک منتهی بشود ، اثبات می‌کند ) انکار کردند زیرا مبنای آنها اصل علیت است و بنابر قول هگل علیت به جایی نمی رسد و لذا باید از راه دلیل و استنتاج منطقی‌ وارد بشویم و همه حرکتهای طبیعت را با تضاد درونی توجیه کنیم .