نقدی بر مارکسیسم - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٩

چیزی استاتیک برسد " . بعد می‌گوید : تکامل را شما در همه جای دنیا می‌توانید به چشم ببینید [١] .
اولا ، اینکه رسیدن انسان به کمال مطلق ممکن است یا ناممکن اساسا طرحش‌ غلط است . آیا بحث در این است که انسان به کمال مطلق می‌رسد یا نه ؟ کمال مطلق را در مقابل کمال نسبی قرار داده است ، ولی آنچه که مقابل‌ کمال مطلق است کمال محدود است چون در کمال محدود نسبیت معنی دارد یعنی‌ یک کمال محدود نسبت به درجه پایین‌تر از خودش کمال است و نسبت به‌ درجه بالاتر از خودش نقص است ، و این از آنجاست که کمال روی حسابهای‌ ما ، یک مفهوم مشکک است ، کمال آنجا که امر واقعی باشد به وجود بر می‌گردد و همین جوری که حقیقت وجود یک امر مشکک است و حقیقت مشکک‌ یعنی ما به الاشتراک با ما به الامتیاز مراتبش یک چیز است ، کمال چنین‌ حقیقتی است ، پس بنابراین ، کمال بودن کمال نسبی است و جز کمال مطلق‌ که ذات پروردگار باشد ، هر کمالی را که در نظر بگیریم نسبت به مادون‌ خودش کمال است و نسبت به مافوق نقص . اینجا ، صحبت در این نیست که‌ آیا انسان به کمال مطلق ( به مفهوم فلسفیش ) می‌رسد یا نمی رسد ، بلکه‌ باید مسئله را به این شکل طرح کرد که آیا انسان آخرین حد کمال ممکن دارد یا ندارد ؟ یعنی کمال انسان که کمال نسبی است آیا لایتناهی است ، یا آخرین حد ممکن دارد ؟ راجع به حضرت خاتم الانبیاء ( ص ) این مسئله مطرح‌ است ، محیی الدین تعبیری راجع به ایشان دارد که می‌گوید " نهایة السیر الکمالی " و در معنای خاتمیت هم او می‌گوید : " الخاتم من ختم المراتب‌ باسرها " به هر حال مسئله باید به این شکل طرح شود که آیا انسان آخرین حد کمال‌ ممکن دارد که وقتی به آن حد برسد دیگر برای انسان کمال بالاتر از آن فرض‌ نمی شود و بالاتر از آن وجوب وجود است [٢] یا نه ! انسان هرچه که برود باز هم راه برای او باز است . در شرح صحیفه سید علیخان این مسئله را طرح‌ کرده است که آیا صلوات بر پیغمبر ( ص ) برای ایشان اثری دارد یا نه : فقط برای ما مفید است و برای ایشان که فوق حد نصاب است اثری ندارد ؟ عده‌ای آیه " « یا اهل یثرب لا مقام لکم » " را به یثرب انسانیت‌ تأویل می کنند و می‌گویند ، انسان حد نهائی ندارد ، آخرین حد کمال ممکن‌ ندارد و رسول اکرم ( ص ) هم همیشه در حال تکامل هستند .
از این اشکال که بگذریم این حرف که می‌گویند " آنچه به زندگی انسان‌ ارزش می‌بخشد تکامل است نه کمال " نیز حرف نادرستی است ! [٣] در حرکات اشتدادی ، هر مرتبه‌ای نسبت به مرتبه قبلی کمال است و نسبت‌ به مرتبه بعد نقص ، یعنی خود کمال هویت تدریجی دارد ، اینها خیال کردند کمال یک مفهوم استاتیک

[٣] در درس اسفار هم این بحث را راجع به حرکات افلاک مطرح کرده‌ایم‌ که آیا به کمالی می‌رسد یا نمی رسد .