نقدی بر مارکسیسم - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٨

آن جهت است که انسان دارای یک مقام علوی است غیر از این مقام سفلی که‌ بحسب آن مقام علوی معانی اخلاقی واقعا کمال و فائده اوست پس انسان چون‌ میخواهد حرکت بکند به سوی کمال واقعی و معنوی خویش حرکت میکند به سوی‌ چیزی که ارزش ذاتی برای او دارد ، یا بقول آن آقایان که میگویند برای‌ جامعه ارزش دارد نه برای فرد ولی در فرد دو " من " وجود دارد یک من‌ فردی و یک من کلی و اگر انسان احساس تمایل به تعاون و احسان و مانند اینها میکند خیال میکند که دارد برای دیگران کار میکند بازهم برای " من‌ " کار میکند ولی نه من فردی ، بلکه من کلی .
مجادل به اینجا که می‌رسد و در واقع تلفیقی میان مطالب مارکسیستی و اگزیستانسیالیستی درست می‌کند . ( و مدعی هم مچش را نمی گیرد که بگوید تو روی کدام اصول حرف می‌زنی ، بلکه می‌گوید : " صنعتی شدن به هیچ وجه‌ باعث پیشرفت انسان نبوده ، انسان امروز فقط یک مقدار صنعت و تکنولوژی‌ دارد که آنهم اضطراب و تنهائی بشر را بیشتر کرده است ( ١ " ، آن وقت‌ مدعی اشکال می‌کند که شما می‌گوئید انسان رو به تکامل می‌رود [ و حال آنکه ] در نهایت امر در صنعت و تکنولوژی پیش رفته است ولی در آنچه که به‌ سعادت و خوشبختی انسان مربوط میشود هیچ پیش نرفته ، برای اینکه انسان‌ باز گرفتار اضطراب و تنهائی است . او جواب می‌دهد : " من صمیمانه معتقدم علم و فرزندان دوگانه‌اش تکنولوژی و صنعت زمینه‌ را برای برخوردار شدن انسان از بیشترین آسایش انسانی روز به روز آماده‌ کرده‌اند . اما اینکه چرا انسان برغم آماده بودن زمینه از آسایش برخوردار نیست ، این دیگر تقصیر علم نیست ، تقصیر ایدئولوژی فرمانروا بر انسان‌ امروز است [٢] .
یعنی این تیره بختیها و بیچارگیها مربوط به علم نیست ، علم یک مقدار کار کرده که زمینه را فراهم کرده است ولی این قوانین و مقررات و فلسفه‌ها ( و بیشتر هم نظرشان به ادیان است ) که امروز بر انسان حاکم‌ است و زیربنای اینها هم وضع اقتصادی خاص است ، اینها سبب تیره روزی‌ انسان است ، و اینها هم رفتنی هستند .
" تقصیر ساخت غلط زیربنای جامعه‌های امروزی است نه علم . مطالعه‌ ابرکیتو تاریخ زندگانی انسان ، به ما می‌آموزد که تکامل سرنوشت انسان‌ است . یعنی افزایش امکانات در هر یک از دورانهای تاریخ ، امکانات‌ انسان نسبت به دوران‌ها ی گذشته بیشتر شده است ، یعنی انسان تکامل یافته‌ . پیشرفت علم و شکفته شدن صنعت و تکنولوژی از ویژگیهای دوران سرمایه‌داری است و امکانات انسان در این دوران بسی بیشتر از امکاناتش‌ در دوران پیشین یعنی دوره زمین‌داری است . در این دوران رسیدن انسان به‌ مقصد انسانی خود یعنی برای شکل گرفتن و پدید آمدن جامعه‌ای بدون تضاد آماده میشود ، . . . سرگشتگی انسان معاصر و بدبختیهای او به هیچوجه تقصیر علم نیست ، زیربنای اجتماعی جامعه سرمایه‌داری و ایدئولوژی فرمانروا بر انسان در اینگونه جامعه‌ها غلط است . علم کوشش می‌کند واقعیت را