سپس مجادل میگوید : " زندگی انسان در آخرین تحلیل یک زندگانی اخلاقی‌ است یعنی زندگانی‌ای است بر بنیاد ارزشها ( که گفتیم این حرف با حرف‌ مارکسیستها جور در نمی آید ) و نه بر بنیاد حقیقتهای ابر کیتو . . .
بهره‌برداری از قانونهای علمی تنها در صورتی مایه آسایش و سرشاری زندگی‌ انسان میشود که سیستمی از ارزشهای اخلاقی راهنمای انسان در این کار باشد . . . ارزشهای اخلاقی آفریده اراده انسانند و انسان با آفرینش ارزشها یعنی‌ با آفرینش اخلاق به جهان و زندگانی خودش معنی و ارج میدهد . . . یعنی من‌ میخواهم که زندگانی دارای ارزش درونی باشد " [١] .
این خیلی حرف عجیبی است ، هم میگوید ارزش ذاتی و درونی است و هم‌ می‌گوید من میخواهم زندگانی دارای ارزش درونی باشد بعد خودش میگوید : چرا ؟ جواب می‌دهد این دیگر پرسشی است که پاسخ ندارد ، آن حرفهائی که از راسل نقل کرده بود که اشیاء یا ارزش درونی دارند و یا ارزش بیرونی و بعد مثال به حیات فردی زد ، آن حرف در جای خودش حرف درستی است ولی‌ این حرف را میخواهد در موضوع اخلاق پیاده بکند ، این حرفش درست مثل‌ اینستکه انسان بگوید : زهر تلخ است و عسل شیرین است ، من می‌خواهم به‌ زهر شیرینی اعطا بکنم . که اینجا آن عبث اعتباری ( اعتبارات ) که قبلا بحث کردیم مفید واقع میشود .
انسان دو نوع کار و خلاقیت دارد ، خلاقیت حقیقی و خلاقیت اعتباری ، خلاقیت حقیقی همین کارهائی است که انسان در عالم عین انجام میدهد مثل‌ صنعتها و امثال آن حتی حرف زدن نوعی خلاقیت است . نوع دوم خلاقیت‌ اعتباری است که در علم اصول هم درباره آن بحث میشود ، مثل خلق رابطه‌ مالکیت میان زید و این شیئی ، یا زوجیت میان دو انسان و نظایر اینها از امور اعتباری که واقعیت ندارند و تنها در ظرف اعتبار معتبر وجود دارند . همانطور که در مقاله ششم اصول فلسفه گفته‌ایم اعتباریات همیشه در مقدمه‌ها درست است نه در هدفها . انسان چون هدفی دارد برای رسیدن به آن‌ هدف نیازمند به اعتبار بعضی از امور است ، و تا اعتبار نکند نمیتواند به آن هدف خودش برسد ، پس اعتبار کردن در وسائل است نه در اهداف ، و اعتبار وسیله‌ای است برای رسیدن انسان به مقاصد خودش ، مثلا انسان‌ میخواهد ازدواج بکند ، و این ، دیگر یک امر اعتباری نیست بلکه بحکم‌ غریزه یک هدف تکوینی است ، ولی از باب اینکه این مطلب باید یک‌ ضابطه و قاعده‌ای داشته باشد ، زوجیت را بنحو خصوصی اعتبار میکند . پس‌ همه خلاقیتهای اعتباری ، خلاقیتهای در زمینه وسیله‌ها است . اما ارزشها : ارزش معنایش اینستکه این شیئی وجودش برای شخص نافع باشد ، ارزش‌ معنایش اینستکه این شیئی برای من قیمت دارد چون برای من مفید است ، یا خودش عین است برای من یا منشأ یک فائده است برای من ، اما اینکه این‌ فائده فائده است اینکه دیگر مخلوق انسان نیست ، این لازمه ساختمان وجودی‌ من است ، که تکوینا به یک شیئی نیاز دارم و آن شیئی ادامه دهنده حیات‌ من است و همین معنای مفید بودن است . پس ارزش واقعی یک امری است‌ تکوینی نه یک امر قراردادی ، درباب اخلاق هم قبلا بصورت تردید گفتیم : یا از

[١] جدال با مدعی چاپ اول - ص ٢٥ و . ٢٦