قبلا دیدیم که آندره پی یتر بعد از اشاره به مسأله جاودانگی حقیقت و اصول اخلاقی حرف عجیب دیگری می‌زند و می‌گوید فلسفه‌های " بودن " به منطق‌ منتهی می‌شد و فلسفه‌های " شدن " به فلسفه تاریخ [١] در گذشته هم گفتیم‌ که این حرف نادرستی است . تعبیر درست - البته بنابر قول مارکسیستها - این است که بگوئیم فلسفه بودن به نوعی منطق منتهی می‌شود که بقول اینها همان منطق جامد است و فلسفه شدن به نوع دیگر از منطق منتهی می‌شود که‌ همان منطق دینامیک است ، نه اینکه یکی به منطق گرایش داشته باشد و دیگری به فلسفه تاریخ . منطق طرز تفکر است و فلسفه تاریخی خود نوعی‌ فلسفه است و اشتباه است که این دو را در برابر یکدیگر قرار دهیم .
بعد تقریبا برای تعلیل اینکه چرا گروهی پیرو فلسفه " بودن " و گروهی‌ پیرو فلسفه " شدن " هستند می‌گویند بعضی‌ها خردگرا هستند و بعضی‌ها طبیعت‌گرا ، که این تعبیر دیگری است از این مطلب که بعضی درون‌گرا هستند و بعضی برون‌گرا . یعنی بعضی ها به طبیعت توجه دارند و چون طبیعت را دائما در تغییر می‌بینند لذا فلسفه‌شان می‌شود فلسفه حرکت و فلسفه شدن . و بعضی دیگر که خردگرا و درون‌گرا ه ستند چون سرو کارشان با انتزاعات ذهنی‌ است و آنها از امور ثابت هستند لذا جهان را هم ثابت می‌بینند .
در پاسخ این سخن باید گفت مگر خود هگل که بزرگترین فیلسوف " شدن " است خردگرا نبود ؟ خردگراتر از هگل ما کسی را نداریم . حتی خود مارکسیستها می‌گویند هگل ایده‌آلیست است . ولی ما قبلا هم گفتیم که هگل‌ ایده‌آلیست بمعنای مصطلع نبود که جز به ذهن به چیز دیگر قائل نباشد و منکر خارج باشد ، بلکه او کسی بود که عین و ذهن را یکی می‌دانست و هرچه‌ را که ذهنش انتزاع می‌کرد می‌گفت که در خارج هم همینطور است و چون ذهن و عین را یکی می‌دانست می‌گفت که جهان را باید توجیه کرد و توجیه فقط از راه دلیل و استنتاج است نه از راه علیت نظام نظام علیت و معلولیت‌ نیست ، نظام استنتاج است . فلسفه‌ای خردگراتر از این نمی شود پیدا کرد .
به هر حال این سخن که پیروان فلسفه " بودن " خردگرا هستند و پیروان‌ فلسفه " شدن " طبیعت‌گرا ، سخن نادرستی است . اگر می‌گفت بعضی پیرو منطق قیاسی هستند و بعضی دیگر پیرو منطق تجربی هستند و آنهائی که پیرو منطق تجربی هستند چون سرو کارشان با تجربه و با واقعیات اشیاء است لذا قهرا به حرکت و شدن گرایش دارند اما کسانی که پیرو منطق قیاسی هستند چون قیاس از امور ذهنی است لذا از طبیعت و حرکت دور می‌شود و به فلسفه‌ " بودن " گرایش پیدا می‌کنند . باز یک سخنی ، هر چند کم ارزش بود .
ولی اینکه

[١] مارکس و مارکسیسم - ص . ١٧