نقدی بر مارکسیسم - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧

می خواند و فلسفه‌های نوع دوم را فلسفه شدن یا فلسفه زندگی می‌نامد . به‌ عقیده اینها قهرمان فلسفه " بودن " در قدیم ارسطو و قهرمان فلسفه " شدن " هراکلیت بوده است .
آنگاه سه مشخصه برای فلسفه نوع اول ذکر می‌کند : ابدیت تغییر ناپذیر روح [١] ، ابدیت تغییر ناپذیر حقیقت ، ابدیت تغییر ناپذیر اصول‌ اخلاقی .
یعنی فلسفه " بودن " به سه جاودانگی معتقد است : جاودانگی روح ، جاودانگی حقیقت و جاودانگی اصول اخلاقی ، برعکس فلسفه‌ " شدن " که روح را یک امر موقت می‌داند ، حقیقت را هم موقت می‌داند و اصول اخلاقی را نیز نسبی می‌داند .
در مورد مسئله اول که تغییر پذیری یا تغییر ناپذیری روح مطرح است ، مقصود این نیست که این دو نوع فلسفه هر دو به روح معتقدند ولی یکی از آن‌ دو آنرا تغییر ناپذیر و دیگری تغییر پذیر می‌داند ، بلکه مقصود این است‌ که یکی از این دو فلسفه اساسا روح را منکر است و روح را خود ماده و خاصیت ماده می‌داند و چون هر چه که به ماده تعلق دارد و خاصیت ماده است‌ تغییر پذیر است پس روح هم تغییر پذیر است .
مسئله دوم یعنی " حقیقت " هم مسئله بسیار مهمی است و از مسئله‌ تغییر ناپذیری روح مهمتر است . مسئله " حقیقت " همان مسئله علم است‌ . یعنی آیا ما از دیدگاه حکمت نظری یک سلسله اصول جاودانی داریم که از لا و ابدا صادق باشند ؟ بدون شک فلسفه‌های ما مبتنی بر وجود چنین اصول‌ جاودانی است . مثلا اگر می‌گوئیم حاصلضرب دو در دو برابر چهار می‌شود ( ٤ = ٢ x ٢ ) این مطلب را ازلا و ابدا صادق می‌دانیم . همه‌اصولی که ما در فلسفه به کار می‌بریم چنین است . مثلا به عنوان یک اصل جاودان و همیشگی‌ " دور " را محال می‌دانیم و اساسا ما هیچ اصلی را علمی نمی دانیم مگر اینکه به جاودانگی رسیده باشد . ما می‌گوئیم قضایای علوم قضایای حقیقیه‌ است و قضایای حقیقیه برتر از قضایای خارجیه است یعنی هم افراد محققة الوجود و هم افراد مقدرش الوجود را شامل می‌شود و زمان و مکان را در می‌نوردد . اما مارکسیستها می‌گویند نه ، هر چیزی که حقیقت است برای مدت‌ موقت حقیقت است ، در مدت دیگر غیر حقیقت است [٢] .
در اینجا ممکن است این سؤال مطرح شود که آیا آنها نمی توانند در علوم‌ به قواعد کلی ثابت و غیر متغیر قائل باشند ؟ پاسخ اینست که نه ، نمی‌ توانند قائل باشند و این هم لازمه ماتریالیسم از یک طرف و منطق‌ دیالکتیک از طرف دیگر است و حال آنکه عملا اصول ثابت دارند . یعنی از لحاظ اصولی که به آن معتقد هستند و از لحاظ منطقی و نظری نباید قواعد و اصول ثابت داشته باشند ، ولی عملا چنین اصول ثابتی را دارند که البته این‌ خود ، اشکال است و از جمله ایرادهائی که ما در اصول فلسفه مطرح کرده‌ایم‌ و دیگران نیز آن را عنوان کرده‌اند همین است که لازمه اصول این مکتب این‌ است که خود این مکتب هم ثابت نباشد و بعدا تبدیل به مکتب دیگر بشود یعنی مانند اموری است که از وجودش عدمش