این تعبیر که گفته شده است مادی گرائی تاریخی یک بررسی تاریخی اقتصاد است در واقع به این مطلب بر می‌گردد که تاریخ ماهیت و هویت اقتصادی‌ دارد و اقتصاد ، وجود تاریخی . یعنی اگر بخواهیم با تعبیرات دقیق فلسفی‌ مطلب را بیان کنیم باید بگوئیم که از نظر مارکسیسم تاریخ ماهیت اقتصادی‌ دارد ( یعنی اگر با " ماهو ؟ " از تاریخ سؤال شود جوابش باید مشتمل بر جنس و فصل اقتصادی باشد ) و اقتصاد هم وجود تاریخی دارد . و اما برای توضیح مطلب باید به این سؤالات پاسخ داد که : آیا جامعه‌ ماهیت واقعی دارد ؟ ماهیتش چیست ؟ آیا تک ماهیتی است یا چند ماهیتی‌ ؟ آیا حی است یا غیر حی ؟ . . .

آیا جامعه واقعیت و حیات دارد ؟

بطور کلی درباره جامعه بشری این بحث از اول مطرح است که آیا جامعه‌ واقعا از خود حیات دارد ، یعنی آیا درست مانند هر موجود زنده از یک‌ روح و یک حیات برخوردار است و خاصیت‌های موجود زنده را دارا است یا نه ؟ البته این مطلب را به شکل تعبیر خطابی و به شکل تشبیه بسیار تکرار می‌کنند ولی مطلب از حد تشبیه بالاتر است ، می‌خواهند بگویند که این امر به صورت یک واقعیت وجود دارد . بقول اینها ما معمولا " انفرادی " فکر می‌کنیم ، یعنی اصالت را برای فرد قائل هستیم و جامعه را یک امر اعتباری‌ می‌دانیم و می‌گوئیم جامعه همان مجموع افراد است و مجموع یعنی کل مجموعی‌ هم وجودی ندارد و وجودش اعتباری است ، وجود واقعی مال افراد است ، پس‌ اگر ما چیزی را به " کل " نسبت بدهیم ، جز تعبیر مجازی و شاعرانه چیز دیگری نیست ولی مطلب حتما به این نحو نیست [ که فقط افراد اصالت‌ داشته باشند و جامعه تنها مجموعه افراد باشد ] . اخیرا نظریه‌ای پیدا شده و از طرف جامعه شناسان مانند ( جامعه شناس‌ معروف فرانسوی ، دورکیم ) هم تأیید شده که جامعه اصالت و حقیقت دارد ، و افراد اصالت وحقیقتی ندارند ، راهی هم که برای توجیه این نظریه بیان‌ می‌کنند یک راه نسبتا علمی است ، می‌گویند : مگر در مرکبات دیگر چطور است ؟ عناصر که باهم ترکیب‌ می‌شوند و یک شیئی ثالث بوجود می‌آید ، مثلا دو عنصر اکسیژن و هیدروژن‌ ترکیب می‌شوند آب بوجود می‌آید این آب الان یک هویت جدید است ، و اجزایش در آن مستهلکند ، والان دیگر نمی توانیم بگوییم اکسیژن و هیدروژن‌ وجود دارد و آب یک امر اعتباری است ، نه الان ، آنکه حقیقی است خود آب است ، دورکیم معتقداست افراد هم در جامعه همین طورند ، ما افراد را یک وقت از نظر زیست شناسی در نظر می‌گیریم ، یعنی این اندامها که با هم‌ ترکیب نمی شوند ، اینها از هم جدا هستند ، این یک شخص است و آن یک‌ شخص دیگر ، ولی آنکه جامعه را تشکیل می‌دهد این اندامهای لا یشعر نیستند انسانها هستند ، انسانها از آن نظر که شخصیت دارند ، نه از آن نظر که‌ شخص هستند که از این نظر شیئی هستند نه شخصیت . انسانها از نظر وجود اجتماعی نتیجه هزاران فعل و انفعالی هستند که در جامعه رخ داده است یعنی واقعا افراد جامعه از جهت روحی باهم ترکیب‌ شده‌اند ، وقتی دو نفر باهم هستند یکی از دیگری فکر و سرشت و خلق و خوی‌ می‌گیرد و آن دیگری نیز از آن الهام می‌گیرد ،