فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٣٧٨ - امام مجتبى(عليه السلام) و جبهههاى جنگ

اسلامى را ياراى مقابله با ارتش روم نبود، معاويه ناچار شد كه هر سال صد هزار دينار به دولت روم شرقى بپردازد[١].

اين سند تاريخى نشان مى دهد كه اگر ميان دو سپاه درگيرى رخ مى داد، امپراطور روم شرقى برنده بود، نه حسن بن على(عليه السلام)ونه معاويه.

اين خطر با دور انديشى امام مجتبى(عليه السلام) برطرف شد، از اين جهت، امام باقر(عليه السلام) مى فرمايد:«اگر امام مجتبى(عليه السلام)صلح را نمى پذيرفت، خطر بزرگى متوجه اسلام مى شد»[٢].

امّا از نظر سياست داخلى، امام حسن(عليه السلام) تمام راه ها جز صلح با معاويه را به روى خود بسته ديد. زيرا:

اولاً: تمام ياران امام مجتبى(عليه السلام) همان ياران پدر او على(عليه السلام) بودند كه در پنج سال خلافت آن حضرت هرگز اسلحه به زمين ننهادند واگر روزى هم سلاح به زمين نهادند، فرداى آن روز سلاح خود را باز گرفته و در جبهه ديگر حاضر مى شدند، از اين رو يك نوع خستگى فوق العاده بر سپاه امام حاكم بود و وقتى خبر حركت سپاه معاويه به كوفه رسيد، امام، در مسجد خطابه هيجان انگيزى خواند و آنان را به مبارزه با باطل و شكيبايى وفداكارى دعوت كرد; وقتى از خطابه خود فارغ شد، همه سكوت را برگزيدند و كسى او را تصديق نكرد، اين سكوت بر برخى از ياران با و وفاى امام گران آمد و مردم عراق را قهرمان دروغين، و مردمى ترسو و فاقد شجاعت خواندند[٣].