فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٥١٩ - تفسير موضوعى

علوم و موضوعات هستى شناسى و كيهان شناسى و زمين شناسى و... سخن گفته، امّا آيات مربوط به يك موضوع در سوره واحدى گرد نيامده، بلكه روى عللى، در سوره هاى مختلف پخش شده است.

يك فرد محقق بايد به كمك كشف الآيات و با آشنايى خود با قرآن، آيات موضوع را از سوره هاى مختلف گرد آورده و يكجا در معرض مطالعه و بررسى قرار دهد تا بتواند نظر نهايى قرآن را در آن موضوع به دست آورد. اينك مثالى را مطرح مى كنيم. قرآن درباره افعال بشر در سوره هاى گوناگون به مناسبت هايى سخن گفته و احياناً در يك نگاه سطحى برخى از آنها بوى جبر، و برخى ديگر بوى تفويض مى دهد، و گاهى راهى ميان اين دو مى پيمايد. مسلّماً قرآن نظر واحدى درباره افعال انسان دارد و اگر به صورت هاى مختلفى سخن گفته،در گفتگوى با طوائف مختلف و ناظر به رد انديشه هاى باطلى بوده است. بنابراين براى آگاهى از نظر واقعى قرآن، جز در گردآورى تمام آيات مربوط به يك موضوع در يكجا راه ديگرى وجود ندارد.

شيعه، پيشرو و پايه گذار تفسير موضوعى است.

توضيح اين كه فقيهان اهل سنت، آيات مربوط به احكام عملى را به صورت ترتيب سوره ها نوشته اند. تفسير «آيات الأحكام جصاص» كه مهمترين تفسير پيرامون اين موضوع است، از اين شيوه استفاده كرده است. آياتى كه در سوره بقره آمده مطرح كرده، سپس آياتى را كه در سوره آل عمران وارد شده تفسير نموده است. در حالى كه فقيهان شيعه، شيوه موضوعى را برگزيده اند. نخست آيات مربوط به موضوع طهارت را ازسوره هاى گوناگون گرد آورده، و به