فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ١١١ - بررسى جغرافياى انسانى ايران پس از اسلام

خلافت عثمانى ها نيز از قرن نهم تا انقراض، حالت موروثى داشت.

بنابراين، نبايد موروثى بودن امامت، نشانه ايرانى بودن تشيع باشد. اگر شيعيان امامت را در فرزندان على(عليه السلام) منحصر مى دانند، به خاطر نصوص نبوى بود كه در گذشته يادآور شديم و حالت وراثتى به معناى اصطلاحى نداشت، گاهى با بودن فرزند بزرگتر، امام منصوص، فرزند كوچكتر بود،پس از درگذشت امام صادق(عليه السلام)عبدالله افطح فرزند بزرگتر امام صادق(عليه السلام) بود ولى امامت از آن موسى بن جعفر(عليهما السلام) فرزند كوچكتر او شد.

بررسى جغرافياى انسانى ايران پس از اسلام

كسانى كه فكر مى كنند تشيع ساخته و پرداخته ايرانيان است از تاريخ مذهبى ايران تا آغاز قرن دهم ناآگاهند. اصولاً قبل از روى كار آمدن صفويان (٩٠٥) جز شهرهاى رى و قم و كاشان و سبزوار، نقطه خاصى به نام مركز تشيع نبود، در حالى كه ديگر شهرها همه و همه از تسنن موج مى زد. فقط از آغاز قرن دهم، تشيع رواج و گسترش بيشترى يافت. اينك ما جغرافياى انسانى و سياسى شهرهاى ايران را از كتاب «أحسن التقاسيم» نگارش مقدسى ذكر مى كنيم. مقدسى اين كتاب را در سال ٣٧٥هـ نوشته است. او مى گويد:

سرزمين خراسان از آن معتزله و شيعه ولى غلبه از آن اصحاب ابوحنيفهاست، الا در نقطه شاش كه همگى شافعى مذهبند، و اقليم «رحاب»[١] مذاهب درستى دارند، ولى اهل حديث حنبلى هستند، غالب مردم اربيل حنفى و