فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢٥٧ - ٢ لوح محو و اثبات

(ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَة فِى الأَرْضِ وَلا فِى أَنْفُسِكُمْ إلاّ فِى كِتاب مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها إنَّ ذلِكَ عَلَى اللهِ يَسيرٌ).[١]

«هيچ مصيبتى در روى زمين يا در جان شما رخ نمى دهد، مگر اين كه قبلاً در كتابى نوشته شده است، و اين كار، براى خدا آسان است».

در اين مرتبه از علم، كليه حوادث جهان چه حوادث بالا و چه حوادث پايين به طور دقيق منعكس است و هيچ نوع تغيير و دگرگونى در آنها نيست، تو گويى لوح محفوظ نقشه اى از ماسوى الله است كه سر سوزنى با عينيت خارجى فرق نمى كند.

٢. لوح محو و اثبات

دومين مظهر از مظاهر علم خدا، لوحى است به نام محو و اثبات، يعنى نقشه اى و يا تقديرى از هر پديده اى پيش از آن كه تحقق پذيرد در آن منعكس مى شود، ولى چه بسا اين نقشه محو شده و نقشه ديگرى جاى آن را بگيرد و هر دو تقدير درست است. تقدير نخست معلق بر اين بود كه كارى صورت نگيرد، مثلاً استغفار نكند، يا صدقه ندهد. اما وقتى كه صدقه داد و استغفار كرد، قهراً آن تقدير، دوره اى دارد كه با اين عمل به سر مى آيد.

به ديگر سخن: هر پديده اى در جهان، به وسيله يك رشته اسباب و مسبّبات و علل و معاليل كه چه بسا به هزاران برسد، تحقق مى پذيرد. هرگاه پديده را به علت ناقصه نسبت بدهيم حالت اقتضاء خواهد داشت، نه حالت قطعى، در اين هنگام، انبيا و اوليا، كه شايستگى ارتقا و خواندن لوح محو و اثبات را دارند،