فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢٩٧ - ٧ مسح بر پاها در وضو

(وامسحوا برؤوسكم)قرار بگيرد، ممكن است گفته شود علت اين شيوه سخن گفتن، رعايت ترتيب اجزاى وضو است، چون سر قبلاً مسح مى شود، بعد نوبت پاها مى رسد، در حالى كه اگر هدف، اين بود، شايسته بود كه فعل را تكرار كند و بفرمايد:(وامسحوا برؤوسكم واغسلوا أرجلكم إلى الكعبين).

خلاصه سخن اين كه كسانى كه كلمه «وأرجلكم» را به فتح مى خوانند، و از طرفى هم بر شستن پاها اصرار مىورزند، نمى توانند اِعراب آن را توجيه كنند، زيرا ناچارند آن را معطوف بر «وجوهكم» بدانند و لازمه آن اين است كه يك جمله بيگانه كه مايه اشتباه در فهم مراد است، در ميان، قرار گيرد. تا اين جا روشن شد كه بنا بر اين قرائت نمى توان شستن پاها را توجيه كرد. اكنون وقت آن رسيده است كه به توجيه قرائت «جر» از نظر قائلان به شستن پاها توجه كنيم، مى گويند در واقع «أرجلكم» معطوف بر «وجوهكم» است و بايد منصوب باشد، امّا به خاطر قرار گرفتن كنار لفظ مجرور، مكسور خوانده شده است، مانند مثل معروف: «جحر ضب خرب»(لانه سوسمار خراب است) واژه خرب در حالى كه خبر مبتداست و بايد خربٌ خوانده شود، ولى به خاطر جوار با ضبّ كه مجرور است، آن هم مجرور خوانده شده است.

يادآور مى شويم اين توجيه بسيار نارواست.

اوّلاً: جرّ به جوار از نظر بزرگان عرب، نوعى لحن و غلط شمرده مى شود، فقط در شعر، آن هم به خاطر ضرورت، تجويز شده است وكلام خدا برتر از آن است كه در آن ضرورت انديشيده شود.

ثانياً: كسر به جوار، در جايى است كه مايه اشتباه نشود مانند مثال مزبور كه