مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٠٤ - نسخ ششگان&#١٧٢٨ مروی از حضرت صادق علیهالسّلام

دانست، و به صرف نسبت قناعت کرد، و اگرچه نسبتش را نیز مسلّم ندانیم، و از کلمات حکمت‌آمیز و مواعظ پرفایده و نصایح دلپذیر آن استفاده کرد، و دستور عاقلانه ”اُنظُر إلی ما قالَ و لا تَنظُر إلی مَن قالَ“ را معمول باید داشت، مخصوصاً با توجّه به اینکه هرچه در این کتاب نقل شده، همه در طریق تهذیب و تزکیۀ نفس است.»

و در صفحۀ «یا» و صفحۀ «یب» از مقدّمه گوید: «... پس وقتی که جایز باشد که ما برای تهذیب اخلاق و تزکیۀ نفوس از حکایات و امثال مجعوله و موضوعه بر زبان حیوانات بتوانیم استفاده کنیم، امر در این قبیل کتب منسوبۀ به ائمّه علیهمالسّلام با اشتمال آنها بر مطالب عالیه و مضامین نفیسه سهل خواهد بود.

مؤیّد این مطلب است آنچه عالم جلیل شیخ فرج‌الله حُوَیزی (ره) در کتاب شریف إیجاز المقال ـ که کتاب شریف پرفایدۀ رجالی است ـ بعد از ذکر کتب زیادی تحت عنوان ”کلامٌ فیما جُهل مُصَنِّفُه“ گفته: ”أمثال هذه الکتب لا یُعتمَد علی نقلها، لکنّها مؤیِّدةٌ لغیرها، و فیها فوائد کثیرةٌ فی غیر الأحکام الشَّرعیَّة؛ و ما تَضَمَّن منها حکمًا شرعیًّا لابدّ أن یوجد له فی الکتبِ المعتمدةِ موافقٌ أو معارضٌ، فیظهَر ما ینبغی العملُ به.“»

و در صفحۀ «یب» گوید: «آنچه به نظر نگارنده می‌رسد این است که مصباحالشّریعة به این کیفیّت که هست، و به این تعبیرات مغایر با اسلوب سایر آثار ثابته و مسلّمۀ ائمّۀ أطهار علیهمالسّلام، نمی‌تواند که از حضرت صادق سلامالله علیه صادر شده باشد، و به طور قطع و جزم از آن حضرت نیست؛ لیکن ممکن است که مؤلّف کتاب که ظاهراً از متصوّفۀ شیعی مذهبی بوده است، مضامین صادرۀ از آن حضرت را فراگرفته و به تعبیرات معهودۀ فیما بین متصوّ‌فه أدا کرده باشد.

پس با وجود این نظر، می‌توان از این کتاب حدّ اعلای استفاده را در باب تهذیب أخلاق و تزکیۀ نفس و تصفیۀ باطن و تخلیۀ قلب از رذائل و تحلیۀ آن به