مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢٠٤ - ام فروه بنت قاسم بن محمد بن أبیبکر

أقول: در کلام ابن‌الأخضر الجنابِذی اشکال دیگری نیز هست، و آن این‌است که: مادر حضرت باقر علیهالسّلام که زوجۀ حضرت سجّاد علیهالسّلام بوده‌اند، أُمّ‌عبدالله بنت الحسن علیهالسّلام است؛ و نمی‌شود مادرش اُمّ‌فروه بنت القاسم، زوجۀ حضرت امام حسن علیهالسّلام بوده باشد. زیرا قاسم در طبقۀ حضرت سجّاد است، نه در طبقۀ حضرت امام حسن مجتبی علیهالسّلام؛ وفات حضرت مجتبی در سنۀ ٥٠ هجری و رحلت حضرت سجّاد در سنۀ ٩٥ بوده است، یعنی ٤٥ سال تفاوت زمان دارند!

و امّا آنچه را که مرحوم صدر در دو کتاب تأسیس الشّیعة لعلوم الإسلام، و الشّیعة و فنون الإسلام ـهم‌چنان‌که دیدیمـ به طور جزم؛ و از مرحوم امین در أعیانالشّیعة به طور قیل فرموده‌اند که: ”إنّه کان متزوّجًا بنتَ الإمام زین‌العابدین علیهالسّلام.“ در صورت صحّت و تحقّق، ربطی به نَسَب حضرت صادق علیهالسّلام ندارد، بلکه نکاح و ازدواجی است که در کنار صورت گرفته است ـحال این ازدواج قبل از نکاح قاسم با أسماء بنت عبدالرّحمن بوده است، و در فرض رحلت دختر حضرت سجّاد علیهالسّلام بوده؛ و یا در صورت حیات و وجود آن مخدّره بوده است؛ و یا پس از فوت أسماء بوده استـ علی جمیع التّقادیر، اشکالی در امکان واقعه نیست؛ امّا کیفیّت تحقّقش احتیاج به تتبّع بیشتری دارد.[١]و[٢]

[ام فروه بنت قاسم بن محمد بن أبی‌بکر]

[الطّبقات الکُبری، مجلّد ٥، صفحة ٣١٨]:

[١]. قابل ذکر است که بحار الأنوار، ج ٢٩، ص ٦٥١، به نقل از إحقاق الحق، ج ١، ص ٦٧، حدیث «وَلَّدنی أبوبَکْرٍ مَرَّتَیْن» را از روایات علمای عامّه مذهب می‌داند که در برخی از کتب شیعه به صورت مرسل یا مهمل یا به نقل از عامه ذکر شده است، از جمله کشف الغمة، ج ٣، ص ٤٩. (محقّق)

[٢]. جنگ ١٨، ص ٢٢٦ ـ ٢٣١.