[١]* میان مردم ایران‌زمین جلوگیری کنید، چقدر از مردم ایران از شاهنامۀ شما بهره بردند و چند لغت از شاهنامه در فرهنگ و ادبیات خود تاکنون به‌کار برده‌اند؟ آیا شاهنامه در میان ایرانیان بیشترین خواننده را داشت یا دیوان حافظ و گلستان و بوستان سعدی شیراز؟

آیا شاهنامه بیشتر توانست قلب و روح و فکر ایرانیان را به تسخیر خود درآورد یا مثنوی مولانا جلال‌الدّین محمّد بلخی؟ آیا نقل داستان‌های چرند و پرند شاهنامه توانست بیشترین شنونده را به خود اختصاص دهد یا تاریخ بزرگان اسلام و پیشوایان تشیّع و حادثۀ کربلا؟ آیا وقایع به‌هم بافتۀ رستم و سهراب، قلوب ایرانیان را تسخیر کرد یا حماسۀ بی‌مانند واقعۀ عاشورا و فداکاری اصحاب و اهلبیت فرزند رسول خدا؟ آیا شرح داستان‌های تخیّلی و عیّاشی‌های منیژه و تهمینه و سودابه و توضیح هم‌بستری‌های آنان، تاج افتخار بر سر ایرانیان زد یا شرح بیان نهضت ظلم‌ستیز و کاخ‌برانداز قهرمان بانویِ تاریخ بشریّت، زینب کبری؟ کدام‌یک؟!

در اینجا باید اعتراف کرد که جناب فردوسی پس از اتمام شاهنامه و صرف عمر در این تألیف بی‌محتوا و عبث و پس از شکست در رسیدن به توقّعات صله و پاداش از پادشاه غزنوی، تنبّهی پیدا کرد و تذکّری، و بر عمر بر باد رفته متأسّف و از نگاشتن شاهنامه اظهار ندامت و پشیمانی می‌نمود و در مقدّمۀ تفسیر سورۀ یوسف که به شعر درآورده است، خود این‌گونه اقرار و اعتراف می‌نماید و از کردۀ خود ابراز پشیمانی می‌کند:

سخن‌های پیغمبران خدای		بگویم بدان کش بود عقل و رأی
من از هر دری گفته دارم بسی		شنیدند گفتار من هر کسی
سخن‌های شاهان با رأی و داد		به سخت و به سست و بلند و گشاد
بسی گوهر داستان سفته‌ام		بسی نامۀ باستان گفته‌ام
به بزم و به رزم و به کین و به مهر		یکی از زمین و یکی از سپهر
سپردم بسی راه دل‌خستگان		زدم پردۀ مهر پیوستگان
به نظم آوریدم بسی داستان		ز افسانه و گفتۀ باستان
همی دون بسی رانده‌ام گفتگوی		ز خوبان شکّر لب ماه‌روی
ز هر گونه نظم آراستم		بگفتم در او آنچه خود خواستم
اگر چه دلم بود از آن با مزه		همی کاشتم تخم رنج و بزه
از آن تخم کشتن، پشیمان شدم		زبان و دهان را گره بر زدم
نگویم کنون نام‌های دروغ		سخن را ز گفتار ندهم فروغ *