مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٨٨ - اشتباهاتی از مرحوم سیّد حسن صدر در

عبدالله بوده است، و معلوم است که مجرّد خروج دلیل بر آن نیست؛ و روایت وی از حضرت صادق علیهالسّلام نیز دلیل بر آن نمی‌باشد، زیرا بسیاری از أعلام عامّه از آن حضرت روایت می‌نمایند.

ولی سیّد شرف‌الدّین تاریخ وفات شعبة را که سنۀ‌١٦٠ است، به درستی آورده است و در آن خطائی ننموده است، آن خطائی را که مرحوم سیّد حسن صدر نموده و آن را ٢٦٠ ذکر کرده است؛ و از آن جهت دچار خطای دیگری شده است که اوّلین مصنّف علم رجال را ابن‌جَبَلَة شیعی دانسته است، و او بر شعبة بن حجّاج بنابر نقل او که تاریخ وفاتش را سنۀ ٢٦٠ ذکر کرده، تقدّم داشته است.

مرحوم صدر در تأسیس الشّیعه، صفحه ٢٣٣، تحت عنوان «أوّلُ مَن وضع علم الرِّجال» گوید:

«أبو‌محمّد عبدالله بن جَبَلَة کَنانیّ، که نجاشی وی را از مصنّفین شیعه دانسته است، اوّلین کسی است که تصنیف کتاب رجال نموده است. او بر شُعبَة بن الحجّاج ـ که سیوطی او را اوّلین مصنّف در این علم شمرده است ـ مقدّم است؛ زیرا که أنت خبیرٌ بأنّ شُعبَة مات سنة ستین و مائتین، فعبدالله مقدّم علیه. (آنگاه گوید:) سیوطی علماء اهل سنّت را ضبط نموده است، نه شیعه را؛ و گرنه بر مثل کسی همچون سیوطی پوشیده نیست که عبدالله بن جَبَلة مشهور دارای کتاب رجال مشهور است.»

أقول: اشتباه آیةالله صدر از اینجا ناشی شده است که خطائاً سنۀ وفات شعبه را سنۀ ٢٦٠ ذکر کرده است، درحالی‌که بدون شبهه و ریب سنۀ‌ ١٦٠ بوده است.

آیةالله صدر در کتاب الشّیعة و فنون الإسلام، در صفحه ٧٦ و ٧٧ ضمن بحث که دربارۀ اوّلین کسی که تدوین علم رجال حدیث و أحوال روات را نموده است، وفات شعبة را در سنۀ ستّین و مائتین تحریر فرموده؛[١] و این نیز اشتباه است.

[١]. الشّیعة و فنون الاسلام، ص ٥٧.