مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٩٠ - گفتار صدر در تشیّع حاکم صاحب

صفحه ٢٩٤، او را إمامی شیعی ذکر کرده است.

و در جای سوّم در کتاب الشِّیعة و فنون الإسلام، صفحه ٧٥ است که می‌فرماید:

«و الحاکم من الشّیعة، باتّفاق الفریقین. فقد نصّ السّمعانیّ فی الأنساب و الشّیخ أحمد بن تیمیّه و الحافظ الذَّهبی فی تذکرة الحفّاظ علی تشیّعه، بل حکی الذّهبی فی تذکرة الحفّاظ عن ابن‌طاهر أنّه قال: ”سألت أبا‌إسماعیل الأنصاریّ عن الحاکم فقال: ثقةٌ فی الحدیث، رافضیٌّ.“

قال الذّهبی: ”ثمّ قال ابن‌طاهر: کان الحاکمُ شدیدَ التَّعَصُّب للشِّیعة فی الباطن، و کان یُظهر التَّسنُّن فی التَّقدیم و الخلافة، و کان منحرفًا عن معاویة و آله متظاهرًا بذلک؛ و لا یعتذر منه.“ـ‌إلی آخر ما أفاده.

قلت: و قد نصّ أصحابنا علی تشیّعه، کالشّیخ محمّد بن الحسن الحُرّ فی آخر الوسائل، و حُکی عن ابن‌شهر‌آشوب فی معالم العلماء فی باب «الکُنی» أنَّه عدَّه فی مُصَنِّفی الشِّیعة، و أنَّ له الأمالی و کتابًا فی مناقب الرّضا و ذکروا له کتاب فضائل فاطمة الزَّهراء علیهاالسّلام. و قد عقد له المولی عبدالله أفندی فی کتابه ریاض العلماء، ترجمةً مفصّلةً فی القسم الأوّل من کتابه المختصّ بذکر الشّیعة الإمامیة‌ و ذکره فی باب الألقاب و باب الکنی، و نصّ علیه و ذکر له کتابَ أُصول علم الحدیث و کتابَ‌ المدخل إلی علم الصّحیح، قال: ”و استدرک علی البخاری فی صحیحه أحادیثَ؛ منها فی أهل البیت حدیث الطَّیْرِ المَشوِّی و حدیث مَن کنتُ مَولاه.“» ـانتهی کلام السیّد الصّدر، رحمة الله علیه.

باری از این عبارات غیر از تشیّع حاکم به معنا تقدیم امیرالمؤمنین علیهالسّلام علی عثمان و معاویه برنمی‌آید؛ مگر آنکه عبارت: «شدید التَّعصُّب للشِّیعة فی الباطن، و کان یُظهر التَّسنُّن فی التّقدیم و الخلافة» دلالت بر رفض شیخین در باطن کند، گرچه به‌واسطۀ مصالح و محاذیری از روی تقیّه در ظاهر قائل به تقدّم ایشان ‌باشد، در این‌صورت حاکم شیعه است واقعاً بتمام معنی الکلمة.