جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٩٥ - غزل ٣١٠ منم غريب ديار و تويى غريب نواز

محبوبا! اين چه شورى است كه پس از ديدار ازلى، باز در دل من برپا نموده‌اى، كه نمى توانم آرام باشم، و همواره در آتش عشقت مى سوزم و نمى توانم دست از محبّت تو بركشم؟! در جايى مى گويد:

آرى، كجا بشر با بشريّتش مى تواند تو را بيابد؛ كه:

٣٣١٢

«يا مَنْ دَلَّ عَلى‌ ذاتِهِ بِذاتِهِ، وَتَنَزَّهَ عَنْ مُجانَسَةِ مَخْلُوقاتِهِ، وَجَلَّ عَنْ مُلآئَمَةِ كَيْفِيّاتِهِ!»

[٣]: (اى خدايى كه با ذات خويش بر ذاتت رهنمون گشته، و از مجانست داشتن با مخلوقاتت منزّه، و از سازگارى با كيفيّات و چگونگيهاى آنها پاك و پاكيزه‌اى!) او را به او مى توان ديد نه به خود.

خواجه هم مى گويد: عالم خيالى و بشرى من مى خواهد به جمال رسا و مقام والاى تو راه يابد، ولى‌

«ما لِلتُّرابِ وَرَبِّ الأرْبابِ!»

: (خاك كجا و ربّ الأرباب كجا!)؛ زيرا فقير بالذّات را به غنىّ بالذّات راه نباشد؛ كه:

٢٢٧٣

«كَيْفَ يُسْتَدَلُّ عَلَيْكَ بِما هُوَ فى وُجُودِهِ مُفْتَقِرٌ إلَيْكَ؟! أيَكُوُنُ لِغَيْرِكَ مِنَ الظُّهُورِ ما لَيْسَ لَكَ، حَتّى يَكُونَ هُوَ المُظْهِرَ لَكَ؟! مَتى‌ غِبْتَ، حَتّى تَحْتاجَ‌

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١٩٥، ص ١٦٤.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٩، ص ٧٠.

[٣] - بحارالانوار، ج ٩٤، ص ٢٤٣، روايت ١١.