جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٠١ - غزل ٣٤٠ سحر ز هاتف غيبم رسيد مژده به گوش

آشكارا خواهيم گفت، و ديگران را هم به اسرارى كه بر طريق فطرت است، توجّه خواهيم داد؛ از اين رو خود، آزادانه به مراقبه و ذكر دوست كه فطرى ماست، مشغول خواهيم شد، و شراب مشاهدات را پى در پى با ديدارش خواهيم نوشيد.

آن قدر معارف در زمان اين شاه رواج يافت كه مخالفين ما هم كه به قدس خشك متلبّس بودند، از اشتباهات خود دست برداشته و به طريق فطرت و اهل كمال قدم گذاشتند، و به مراقبه و توجّه به محبوب مشغول گشتند، و از گذشته خود كه امام شهر بودند و سجّاده زهد به دوش مى كشيدند، يادى نمى آوردند.

خواجه در اين بيت به مناسبت اينكه در بيت گذشته سخن از بازگشت امام شهر به ميان آورده، به آنان كه از طريق فطرت بركنارند، خطاب كرده و مى گويد: مبادا به فسق و دورى نمودن از صراط مستقيم و يا به زهد خشك خويش فخر نماييد. در اين رهگذر چه بسا كسانى باشند كه از توجّه به حقايق دورند و سپس نادم مى شوند و درب معنويّت به رويشان گشوده مى گردد! و نيز چه بسا كسانى كه پس از پيمودن طريق فطرت دست از آن طريق بشويند و تنها گرفتار ظواهر شرع مقدّس شوند؛ لذا نه عارف سزاوار است به طريق فطرت خويش مباهات نمايد، و نه زاهد به زهدش ببالد، «تا يار كه را خواهد و ميلش به كه باشد».