قانون مدنى و فتاواى امام خمينى(با تحقيق جديد) - كيائى، عبد الله - الصفحة ١٦٩ - مبحث سوم در حريم املاك

مى‌باشند) آمده و ممانعت مى‌نمايند، و مى‌گويند كه حفر اين چاه براى اين روستا ضرر دارد. با اين كه فاصله زياد است، و مكان حفر چاه از مورد ادّعاى آنان بلندتر است و به هيچ عنوان ضررى براى آن‌ها ندارد، تقاضا مى‌شود پاسخ مسأله فوق را مرقوم بفرمائيد.

ج- تشخيص مضر بودن و مضر نبودن چاه با اهل خبره است، و در صورتى كه مضر نباشد كسى حقّ جلوگيرى ندارد. ج ٣ ف ص ٦٠٦

(١٣٢)

ر. ك: ١٣٨/ مس/ ٨.

ماده ١٣٨: حريم چشمه و قنات از هر طرف در زمين رخوه (٥٠٠) گز و در زمين سخت (٢٥٠) گز است ليكن اگر مقادير مذكوره در اين ماده و ماده قبل براى جلوگيرى از ضرر كافى نباشد به اندازه‌اى كه براى دفع ضرر كافى باشد به آن افزوده مى‌شود.

مسأله ٨- براى هر كدام از چاه و چشمه و قنات؛ يعنى چاه آخرى قنات كه آب از آن مى‌جوشد و به آن چشمه چاه و مادر چاه‌ها گفته مى‌شود و همچنين غير آن در صورتى كه منشأ آب باشد، براى هر كدام از اينها حريم ديگرى است به معناى ديگر و آن مقدارى است كه كسى بدون اذن صاحب آن‌ها حق ندارد در كمتر از آن مقدار، چاه يا قنات ديگرى احداث نمايد. بلكه احتياط (مستحب) ملاحظه چنين حريمى است بين دو قنات مطلقاً، اگرچه جواز آن در غير آنچه كه ذكر شد اشبه مى‌باشد. و مقدار حريم در چاه چهل ذراع است در صورتى كه حفر آن به جهت آب خوردن گله- از قبيل شتر و مانند آن- از آن چاه باشد. و شصت ذراع است در صورتى كه به جهت زراعت و غير آن باشد؛ پس اگر شخصى چاهى را در زمين موات احداث نمايد، شخص ديگر حق ندارد بدون اذن صاحب آن، چاه ديگرى در كنار آن، بلكه مادامى كه فاصله بين آن‌ها چهل ذراع يا شصت و بيشتر- بنابر آنچه كه به تفصيل گفته شد- نباشد احداث نمايد. و مقدار حريم در چشمه و قنات در زمين سخت پانصد ذراع و در زمين سست هزار ذراع مى‌باشد؛ پس اگر انسانى چشمه يا قناتى را در زمين موات سخت احداث نمايد و ديگرى بخواهد يكى ديگر احداث نمايد بايد پانصد ذراع‌