همچنين است اگر آن را به طور متمايل به ملكش بنا كند، ولى اگر آن را متمايل به ملك ديگرى يا به خيابان بنا كند، ضامن است. و همچنين است اگر آن را در غير ملكش بدون اذن مالك، بنا نمايد. امّا اگر آن را در ملك خودش به طور مستقيم بنا كند، سپس به طرف غير ملكش متمايل شود، چنانچه قبل از تمكن او از برطرف كردن آن ساقط شود، ضمانى نيست، ولى اگر از برطرف كردن آن متمكن باشد، پس براى ضمان وجهى است. و اگر ديگرى آن را متمايل نمايد، ضمان بر او مى‌باشد، در صورتى كه مالك متمكن از برطرف كردن آن نباشد و اگر متمكن باشد، پس ضمان از ديگرى رفع نمى‌شود؛ پس آيا بر او ضمان است و ورثه به او رجوع مى‌كنند و او به متعدّى مراجعه مى‌نمايد، يا ضمانى نيست مگر بر متعدّى؟ دومى بعيد نيست. ج ٢ ص ٦٠٢- ٦٠٣

(٢٢٧)

مسأله ٦- و از (اقسام) اضرار است بيرون آوردن ناودانها، به طورى كه به راه ضرر بزند؛ پس ظاهراً ضمان در آن ثابت است. و در صورت عدم اضرار، در صورتى كه اتفاقاً روى ديگرى بيفتد و او را هلاك نمايد ظاهراً ضمان ثابت نمى‌باشد. و همچنين است كلام در بيرون آوردن نورگيرها و بالكن‌ها. و شايد ضابط در ثبوت ضمان و عدم ضمان، اذن شارع و عدم آن باشد؛ پس هر آنچه كه شرعاً در آن اذن داده شده است، در آن به جهت تلف ناشى از آن ضمان ثابت نيست مانند بيرون آوردن نورگيرهاى غير مضرّ و نصب ناودان‌هايى كه اين چنين است. و هر آنچه كه در آن اذن داده نشده است ضمان ثابت است مانند ضرر رساندن به راه مسلمين به هر نحوى كه باشد؛ پس اگر به سبب آن، چيزى تلف شود، ضمان ثابت است. اگرچه كلّيت آن در هر دو موضع خالى از كلام و اشكال نيست. ج ٢ ص ٦٠٢

(١٣٢)

مسأله ١٢- اگر ظرف يا غير آن را روى ديوارش بگذارد، پس بيفتد و به سبب آن نفس يا مالى تلف شود ضامن نيست، مگر اينكه طورى آن را قرار دهد كه متمايل به طرف راه باشد، يا آن را طورى قرار دهد كه به طور عادى در راه مى‌افتد؛ پس در چنين صورتى ضامن است. ج ٢ ص ٦٠٤

مسأله ٥٩- اگر مثلًا ديوار بر روى راه خراب شود و به واسطه آن، مال يا جانى‌