مسأله ٨- جايز است فروشنده براى خودش سهم مشاعى مانند يك سوم و يك چهارم و يا مقدار معينى مانند يك من يا دو من را استثنا كند. چنانكه حق دارد ميوه نخل يا درخت معينى را براى خودش استثنا كند. پس اگر ميوه كم آمد از مقدار استثنا به حسابش، در صورت اوّل (يعنى مشاع بودن استثنا) ساقط مى‌شود. و در صورت دوم احتياط (واجب) آن است كه مصالحه نمايند. ج ١ ص ٦٢٣

(٣٦٠)

مسأله ٩- فروختن ميوه بر درخت خرما و درختان ديگر، به هر چيزى كه در انواع بيع‌ها صحيح است ثمن قرار بگيرد، از قبيل نقدها و كالاها و غير اينها، بلكه به منافع و عمل‌ها و مانند اين‌ها جايز است. البته فروختن خرماى روى نخل به خرما جايز نيست؛ چه از خرماى همان نخل باشد يا از خرماى ديگرى كه بر نخل است و يا بر زمين قرار گرفته است. و اين معامله بنام «مزابنه» ناميده مى‌شود. و احتياط (مستحب) آن است كه ميوه درخت‌هاى ديگر- غير نخل- به نخل ملحق شود، به جنس خود فروخته نمى‌شود، اگرچه اقوى آن است كه الحاق نشود. البته فروختن آن به مقدارى از خودش بنابر اقوى جايز نيست. ج ١ ص ٦٢٣

مسأله ١٠- جايز است، ميوه‌اى را كه خريده به زيادتر از آنچه خريده يا كمتر از آن، قبل از قبض و بعد از قبض، بفروشد. ج ١ ص ٦٢٣

مسأله ١١- فروختن كشت در حالى كه بذر است قبل از نمودار شدن كشت جايز نيست و در جواز صلح بر آن وجهى است. و فروختن آن به تبعيّت از زمين اگر زمين را بفروشد، و با شرط، كشت را داخل مبيع كند، مورد اشكال است. و امّا بعد از نمودار شدن و برآمدن سبزيش، فروختن آن به صورت قصيل (سبزه و گياه نارس) جايز است، به اينكه به عنوان قصيل آن را بفروشد و قبل از آن‌كه خوشه ببندد، خريدار آن را قطع نمايد، چه وقت سبز چيدن آن رسيده باشد، يا نرسيده باشد و مدتى براى بقاى آن معين كند. و اگر مطلق باشد (و مدتى معين نشده باشد) خريدار حق ابقاى آن را تا وقت سبز چيدن آن دارد و بر خريدار واجب است هر گاه زمان سبز چيدن آن رسيد، آن را قطع نمايد، مگر اينكه فروشنده راضى به آن باشد و اگر فروشنده راضى به آن نباشد و