قانون مدنى و فتاواى امام خمينى(با تحقيق جديد) - كيائى، عبد الله - الصفحة ١٧٨ - باب اول در احياء اراضى موات و مباحه

علاج نيازى نيست و قابل زراعت به صورت كشت ديمى مى‌باشند، ظاهر آن است كه احيايى كه مفيد ملكيت آن‌هاست اين است كه دور آن را مرز بكشد و آن را شخم زده و زراعت نمايد، بلكه بعيد نيست كه شخم زدن در تملك آن كافى باشد و اما كافى بودن مرز، بدون شخم زدن و زراعت، داراى اشكال است. البته مرز بستن- بدون اشكال- تحجير مى‌باشد كه مفيد اولويت است. ج ٢ ص ٢٢٣

مسأله ٣- آنچه كه در احياى زراعت معتبر است، در احياى باغ هم معتبر مى‌باشد به ضميمه كاشتن نخل يا درختهايى كه قابل نموّ مى‌باشند. و ديوار كشيدن دور آن، حتّى در بلادى كه عادت آن‌ها كشيدن ديوار بر آن است بنابر اقوى معتبر نمى‌باشد، بلكه ظاهر آن است كه آب دادن هم معتبر نباشد، پس مجرد كاشتن درختهايى كه قابل نمو مى‌باشند در احياى آن كفايت مى‌كند. ج ٢ ص ٢٢٣- ٢٢٤

مسأله ٤- احياى چاه در زمين موات به حفر نمودن آن تا اينكه به آب برسد، حاصل مى‌شود، پس با اين كار مالك آن مى‌گردد و قبل از آن تحجير است، نه احيا. و احياى قنات به اين است كه چاه‌ها را بكند تا آنكه آب آن بر زمين جارى شود. و احياى نهر به كندن و رساندن آن به آب مباح مانند شط و مثل آن مى‌باشد، به طورى كه فاصله بين آن‌ها كم باشد مانند مرز و سيل‌بند كوچك و با اين كار، احياى نهر كامل مى‌شود و حفركننده آن مالكش مى‌گردد و جريان آب بالفعل در آن معتبر نمى‌باشد اگرچه جارى شدن آب، در تملك آب‌ها معتبر مى‌باشد. ج ٢ ص ٢٢٤

(١٤٨- ١٦٠)

س ٧- زمينى را، از مسلمانى كه زمين را تسطيح و جدول‌بندى نموده بود، طبق سند رسمى و موازين شرعى و قانونى خريدارى و در آن احداث اعيانى مدرسه و درختكارى و لوله‌كشى آب و برق و غيره نموده، آيا فعلا اين زمين و اعيانى جزو موات و ملى است يا خير؟

ج- زمينى كه در آن احداث ساختمان و درختكارى شده باشد جزو اراضى موات محسوب نيست ولى اگر ساختمان و درختكارى در ملك يا حريم ملك غير يا در مرافق عمومى احداث شده باشد موجب حق براى صاحب آن نمى‌شود و رسيدگى در اين‌