در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٣٧٥ - هدف هاى سوره

از ابن عباس هم چنين نقل شده است: «هوالليل كلّه»[١] يعنى: ناشئة الليل همه شب را گويند.

ولى برخى برآنند كه ناشئة الليل نمازى است كه در شب خوانده مى‌شود؛ همچنين گفته شده كه ناشئة الليل شب خيزى است (برخاستن از خواب)؛ همين طور به معناى ساعات شب (ساعات اول شب يا ساعات آخر شب) نيز آمده است؛ اما همه اين احتمالات به نظر ما مرجوح است.

وَطْءًا: يعنى كلفَت، مشقّت و به معناى مرافقه دل و زبان نيز آمده است. «وطى الارضِ» قدم گذاشتن بر زمين است. «أشدُّ وطأً» يعنى قدم محكم و استوار.

سَبْحًا: سبح به معناى شنا در آب است. «سبح طويل» كنايه از فرو رفتن در كارهاى روزانه است كه هر گونه فرصت انديشه و تفكر را از انسان مى‌گيرد. در حقيقت به ماهى شناورى تشبيه شده است كه به دنبال شكار خويش يا به دليل فرار از خطر، به سرعت شنا مى‌كند و دور مى‌شود.

«تَبَتَّلْ»: «التبتل: القطع، الانقطاع» يعنى از ما سوى الله بريدن، به خدا پيوستن، جهان و هر چه در آن هست را به دورانداختن و خدا را خواستن.

«توكّل»: ثقه داشتن، اعتماد كردن.

[١]. طبرسى، مجمع البيان، جزء ١٠، ص ١٦٣.