در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٢٢٥ - توبه و شرايط آن

در نزد خداوند، تنها براى كسانى است كه از روى نادانى مرتكب گناه مى‌شوند، سپس به زودى توبه مى‌كنند؛ اينانند كه خدا توبه‌شان را مى‌پذيرد و خداوند داناى حكيم است.

دو آيه فوق مربوط به توبه است. توبه واژهايست كه در ميان ما بسيار متداول است و گمان مى‌كنيم معنا، شرايط و آداب آن را مى‌دانيم، در حالى كه مسائلى در آن وجود دارد كه بعضى از ما از آن غافل هستيم. اين آيات به بيان آن مسائل مى‌پردازد. اين كه توبه به چه معناست، توبه از انسان و توبه از خدا چه تفاوتى با هم دارند، آداب و شرايط توبه چيست و اگر بنده‌اى توبه كرد آيا خدا موظف به پذيرش آن است، توبه بعد از توبه، به اين معنا كه انسان از گناهى توبه كند و بعد مجدداً يك يا چند بار توبه خود را تكرار كند- چگونه است؟ اين‌ها مهم‌ترين مسائلى است كه بايد در اين مبحث به بررسى آنها بپردازيم.

معناى واژه توبه‌

توبه در لغت به معناى رجوع است.[١] وقتى انسان توبه مى‌كند، يعنى از گناه به رحمت و مغفرت خداوند رجوع مى‌كند و باز مى‌گردد. اما هنگامى كه مى‌گوييم خداوند توبه كرد- تاب الله- يعنى خداوند از عذاب و عقاب به سوى رحمت و مغفرت باز مى‌گردد. وقتى انسان مرتكب گناه مى‌شود خداوند به سوى عقاب و عذاب متوجه مى‌شود، اما هنگامى كه انسان از گناه خود توبه كرد، از عذاب‌

[١]. جوهرى، الصحاح، ج ١، ص ١١؛ ابن منظور، لسان العرب، ج ١، ص ٢٣٣.