در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٨١ - اقسام كفر در قرآن

است اضافه شده و ديگر نيازى به جمع آوردن آن نبوده است.[١]

نكته ديگر اين كه آيه مى‌فرمايد خداوند بر قلوب و سمع آنها مهر مى‌زند اما در مورد چشمان آنها از واژه پرده استفاده كرده‌ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَة اين مطلب، بيانگر اين موضوع است كه سمع و قلب در ادراك از جميع جهات مشتركند، لذا خداوند از فعل (ختم) استفاده كرد تا آنها را از جميع جهات محروم كند، اما ادراك ابصار از جمله چيزهايى است كه نياز به مقابله دارد از اين رو (غشاوة) را استفاده كرد تا از آن جهت منع كند.[٢]

خداوند با هدايت عامه همه مردم را به دين دعوت مى‌كند، آنان كه پذيرفتند شامل هدايت خاصه مى‌شوند و به طرق مختلف هدايت مى‌گردند، اما آنان كه نپذيرفتند، خداوند چند بار آنها را هدايت مى‌كند و اگر قبول نكردند و بر كفر و عناد خود پافشارى كردند نه تنها آنها را رها مى‌كند؛ بلكه بر قلوب و سمع آنها مهر مى‌زند و بر چشمان آنها نيز پرده قرار مى‌دهد تا در جهل و خودپرستى بميرند. اين‌گونه افراد به هيچ وجه ايمان نمى‌آورند.

اقسام كفر در قرآن‌

در روايت آمده كه ابى عمرو زبيرى از امام صادق (ع) درخواست مى‌كند اقسام كفر در كتاب خداوند را براى او بيان كند. آن حضرت براى كفر پنج قسم بيان مى‌كند: (فمنها كفر الجحود والجحود

[١]. حقى البروسى، روح البيان، ج ١، ص ٧٧.

[٢]. بحرانى، البرهان، ج ١، ص ٧٧.