در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٢٢٧ - توبه و شرايط آن

اين كه بايد آن را به صاحبش برگردانده و او را راضى سازد، چنانچه آن مال حرام جزو گوشت و خون او شده بايد كارى كند كه آن گوشتِ پديد آمده از مال حرام، ذوب شود.

گاهى مشاهده مى‌شود در برخى از مراسم‌ها كه به نام حضرت على (ع) يا ليالى قدر بر پا مى‌شود، فردى در آنجا شعر يا دعايى را با صداى بلند حزين مى‌خواند و با الفاظ محرك، احساسات افراد را تحريك مى‌كند، كم كم اشك آنان جارى و گاه به شدت گريه مى‌كنند و متأثر مى‌شوند، اما بعد از مراسم به محض اينكه از آن فضا بيرون آمد و حتى گاه در همان مراسم، وقتى موقعيتى پيش مى‌آيد، دوباره همان غيبت‌ها و تهمت‌ها را انجام مى‌دهد! بعد هم مى‌گويد مجلس پر فيضى بود و ما فيض برديم! يعنى خيلى گريه كرديم و متأثر شديم؛ اما اين تأثر، تأثر اعصاب است. اگر آن كسى كه مداحى مى‌كرده صداى خوبى نمى‌داشت، شايد او هم اصلًا اشكش جارى نمى‌شد و دچار خستگى مى‌شد. اين توبه نيست؛ توبه، انقلاب روحى است. تائب كسى است كه حالات و رفتار او قبل و بعد از توبه تفاوت داشته باشد. قبل از توبه در اختيار هواى نفس خود و دور از رحمت خداوند بود، ولى اكنون متحول شده و به رحمت خداوند نزديك‌تر شده است. ديگر گناه از او سر نمى‌زند و اگر هم سر بزند متأثر مى‌شود.

در قرآن و روايات به توبه نصوح، يعنى خالصانه اشاره شده است.[١]

[١]. مجلسى، بحارالانوار، ج ٦، ص ٣٩؛ ج ١٠٨، ص ١٠٦.