در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٢٢٩ - توبه و شرايط آن

چرا كه‌ لَن يخْلِفَ اللَّهُ وَعْدَهُ‌[١]؛ خداوند هرگز بر خلاف وعده خود عمل نمى‌كند. چنان كه اگر بنده‌اى واقعاً از خداوند چيزى بخواهد و آداب و شرايط دعا را رعايت كند، خداوند دعاى او را مستجاب مى‌كند. ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ‌[٢]؛ بخوانيد مرا تا شما را اجابت نمايم. و نيز مى‌فرمايد: وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَة الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيسْتَجِيبُواْ لِي وَلْيؤْمِنُواْ بِي‌[٣]؛ و هرگاه بندگان من از تو در باره من پرسش كنند، پس همانا من نزديكم و دعوت دعا كننده را هنگامى كه مرا مى‌خواند اجابت مى‌كنم، پس بايد دعوت مرا بپذيرند و تنها به من ايمان آورند.

منتها ما دعاى واقعى نمى‌كنيم. قلب ما نزد خدا نيست و تنها به الفاظ اكتفا مى‌كنيم و گمان مى‌كنيم الفاظ همان خواستن است.

برخى در اين كه آيا خداوند از روى تفضل توبه را مى‌پذيرد يا بر او واجب است كه توبه را بپذيرد نظراتى ارائه داده‌اند.

كسانى كه مى‌گويند بر خدا واجب است توبه را بپذيرد او را آن‌گونه كه شايسته است نشناخته‌اند. زمانى كه مى‌گوييم خداوند عادل است و ظلم نمى‌كند يا داراى فضل است و بخيل نيست، به اين معنا نيست كه خداوند نمى‌تواند ظلم كند يا نمى‌تواند بخل بورزد، بلكه به اين معنا است كه خداوند با وجود توانايى بر هر كارى، به‌

[١]. سوره ابراهيم، آيه ٤٧.

[٢]. سوره غافر، آيه ٦٠.

[٣]. سوره بقره، آيه. ١٨٦