در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٢١ - فضيلت سوره حمد

نكات تفسيرى سوره‌

آيه يك‌

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ‌

عرب حجاز نخستين بار جمله بسم الله الرحمن الرحيم را از زبان پيغمبر (ص) شنيد. پيش از اين، گاهى «باسمك اللهم» در بعضى كلمات و اشعار بهكار گرفته مى‌شد، اين نخستين بار است كه جمله منسجم و مستحكم‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ‌ گوش شنونده‌اش را نوازش مى‌دهد و توجه او را به خود جلب مى‌كند، خصوصاً با آن اهميت شايانى كه به آن داده مى‌شود تا آنجا كه گفته مى‌شود هر كار مهمى كه با اين شعار آغاز نگردد سرانجامى نخواهد داشت.[١] آغاز هر سوره از قرآن به وسيله تكرار اين جمله مشخص مى‌گردد. اهميت اين مفهوم به حدى است كه قرآن به طرح اين شعار بسنده نكرده، بلكه با بيان‌هاى گوناگون بدين معنى اصرار مى‌ورزد:

١- نام پروردگارت را به ياد آر و از هر چيز منقطع شو و با او پيوند بزن‌[٢]؛

٢- نام پروردگارت را هر صبح و شام متذكر باش‌[٣]؛

٣- اى گروه مؤمنين! خداوند را زياد به ياد آوريد[٤]؛

٤- و او را تسبيح كنيد صبحگاهان و شام گاهان‌[٥]؛

[١].« كلُّ أمر ذى بال لَم يذْكَرْ فيه بسم الله فهو أبتَرُ». مجلسى، بحارالانوار، ج ٧٣، ص ٣٠٥، ح ١، و همچنين: ج ٨٩، ص ٢٤٢، ح ٤٨.

[٢]. سوره مزمل، آيه ٨.

[٣]. سوره انسان، آيه ٢٥.

[٤]. سوره احزاب، آيه ٤١.

[٥]. همان، آيه ٤٢.