در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٢٥٠ - افرادى كه ازدواج با آنان حرام است

حيات نيستند؛ ٢) افرادى كه اكنون زنده‌اند و به عنوان همسر در خانه آنها هستند و زندگى مى‌كنند و از آنها فرزندانى هم دارند. برخى از مفسرين مانند آقاى طباطبايى و زمخشرى دو گونه معنا كرده‌اند؛ و برخى ديگر مانند فخر رازى پنج گونه معنا كرده‌اند.[١]

آقاى طباطبايى استثناء را متصل گرفته‌[٢]، ولى زمخشرى استثناء را منقطع دانسته است.[٣] برخى هم (الا) را به معناى استثناء ندانسته‌اند.[٤]

برخى ديگر- بر اساس آنچه در كتب نحوى استثناى منقطع را استثناى غلط معرفى كرده است- تلاش كرده‌اند استثناء را متصل معنا كنند؛ لذا مرحوم آقاى طباطبايى براى اين كه استثناى منقطع را استثناى متصل كند، گفته است: (الا) استثناء از مَا نَكَحَ آبَاؤُكُم‌ نيست بلكه استثناء از حكم است و استثناء از حكم، ديگر گذشته ندارد و مربوط به آينده است.[٥]

از مرحوم حاج شيخ عبدالكريم حائرى نقل شده است كه فرموده: اين كه استثناى منقطع را استثناى غلط معرفى مى‌كنند حرف صحيحى نيست، زيرا اين استثناء در كلام فصيح عرب استعمال مى‌شود. حتى مثال معروف (جاءنى القوم الّا حماراً) به خاطر بيان اين نكته است كه هر كس از قوم بود به ديدن من آمد، و آن كه نيامد اصلًا آدم نبود، و اين در حقيقت‌

[١]. فخر رازى، تفسير الكبير، ج ١٠، ص ٢٣.

[٢]. طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ٤، ص ٢٦٥.

[٣]. زمخشرى، الكشاف، ج ١، ص ٤٩٣.

[٤]. براى نمونه طبرى در تفسير جامع البيان يكى از معانى الا را لكن ذكر كرده است. ر. ك: ج ٤، ص ٤٢١.

[٥]. طباطبايى، الميزان، ج ٤، ص ٢٦٥.