در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٣٥٥ - دو بهشت

ربوبيت حق تعالى، احاطه عملى او را نيز ذكر كرده‌اند.[١] مقام ربّ، تنها عظمت پروردگار در مقام ربوبيت نيست؛ احاطه علمى خداوند به همه موجودات نيز ميتواند موجب خوف و خشيت شود. انسان وقتى عظمت پروردگار يا احاطه علمى او به جميع كائنات و اشراف او به جهان را مشاهده كند، خوف و خشيت وجود او را فرا ميگريد.

دو بهشت‌

اين اولين بارى است كه در آيات قرآن، خداوند از دو بهشت سخن گفته است. دو بار ديگر نيز در همين سوره از اين دو بهشت سخن ميگويد. معناى اين دو بهشت چيست؟ و چه تفاوتى با يكديگر دارند؟ تفاسير مختلفى براى آن شده است. مرحوم علامه طباطبايى به برخى از آنها اشاره كرده‌اند.[٢] از جمله اين كه گفته‌اند: كسى كه به مقام خوف برسد، دو باغ به او ميدهند: يكى براى خودش و پذيرايى از ميهمانان و ديگرى براى زن و بچه و خدمتكاران. بعضى نيز گفته‌اند: دو باغ به او ميدهند: يكى را به پاداش انجام عبادات و ديگرى را به پاس ترك محرمات. طبق اين تفسير، تفاوتى بين دو باغ نيست و فقط از نظر كميت بيشتر است. عده‌اى نيز گفته‌اند: منظور دو باغى است كه يكى داخل قصر است و ديگرى خارج از قصر. و يا اينكه چون مخاطب اين آيات جنّ و انس هستند هر يك از اين دو بهشت به گروهى از آنان تعلق دارد.

[١]. طباطبائى، الميزان، ج ١٩، ص ١٠٨.

[٢]. همان، ص ١٠٩.