در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٤٥٤ - هدف هاى اين سوره

بِأَنَّ اللَّهَ يرَى‌؛ آيا ديدى آن را كه باز مى‌دارد بنده‌اى را هنگام نماز؟ آيا اگر بر هدايت استوار مى‌بود، يا به تقوا امر مى‌نمود (چه مى‌شد؟) آيا ديدى اگر تكذيب كرد و پشت نمود (چه شد؟) نمى‌دانست كه خداوند مى‌بيند؟

هر سه جمله استفهامى است. به نظر مى‌رسد مخاطب «أرأيت» در هر سه مورد يكى است و منظور رسول‌الله (ص) است يا هر شنونده ديگر. تكرار به دليل اهميت مطالب و تأكيد بر آن است كه فاعل «ينهى»، «إن كان» «أمر»، «كذّب»، «تولّى» و «ألم يعلم» يكى است و آن ضميرى است كه به «الذى» مذكور در آيه اول كه به صفت ينهى متصف مى‌باشد بر مى‌گردد.

جزاى «إنْ» شرطيه ذكر نشده، زيرا كليت آن از سياق آيات مباركه معلوم و مصاديق آن بسيار زياد است. هر كسى مى‌تواند به‌اندازه فهم خود آنها را بازگو كندو به قول تفتازانى: «لِيذْهَبَ نَفسُ السّامِع كُلَّ مَذهب مُمكن». يعنى: تا ذهن شنونده به هر جايى كه امكان دارد معطوف شود.

تفسير اين آيات شريفه به منظور ارائه مثال به: كَلَّا إِنَّ الْإِنسَانَ لَيطْغَى‌ و مقدمه چينى و زمينه سازى براى آيات بعد ذكر شده است. گويا چنين گفته شده است كه انسان اگر مستغنى شد و احساس بى‌نيازى كرد، طغيان مى‌كند، به خود اجازه مى‌دهد كه مانع هر خير و نيكى بشود و سنگ راه ديگران گردد، به حدى كه بنده خدايى را كه از راه خلوص نماز مى‌گذارد و بندگى خدا را به جاى مى‌آورد از