در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٢٣٦ - توبه و شرايط آن

الْمُفْسِدِينَ‌[١] الآن؟! در حالى كه قبلًا عصيان كردى.

اين سؤال را از امام (ع) پرسيدند. دو دسته روايت در جواب اين سؤال وجود دارد:

١) خداوند توبه را از جاهل مى‌پذيرد نه از عالم. مقصود از عالم در اينجا كسى است كه با خدا به عناد بر مى‌خيزد و فرعون در راس معاندين بود.[٢]

٢) چون ايمان وى هنگام بأس و سختى و عذاب الهى بوده است و ايمان آوردن در اين مواقع قبول نيست.[٣]

و اين سنت و حكم خدايى است كه مى‌فرمايد: فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا قَالُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ وَكَفَرْنَا بِمَا كُنَّا بِهِ مُشْرِكِينَ* فَلَمْ يكُ ينفَعُهُمْ إِيمَانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا.[٤]

بنابراين خداوند توبه دو گروه را نمى‌پذيرد:

الف): كسى كه مرگش فرا رسيده و سكرات موت را مشاهده كرده و در آن هنگام توبه كند. اين توبه ديگر فايده‌اى ندارد، خداوند در آيه ١٨ سوره نساء در اين باره مى‌فرمايد وَلَيسَتِ التَّوْبَة لِلَّذِينَ يعْمَلُونَ السَّيئَاتِ حَتَّى إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ إِنِّي تُبْتُ الآنَ‌.

ب): كسى كه كافر از دنيا رفته و در روز قيامت عذاب خدا را مشاهده كرده و نادم شده است. اين پشيمانى هم فايده‌اى ندارد؛ زيرا

[١]. سوره يونس، آيه ٩١.

[٢]. ر. ك: يونس/ ٧٥/ ٨٣/ ٩٠؛ طه/ ٧٩.

[٣]. حر عاملى، وسائل الشيعه، ج ١١، ص ٣٧٣- ٣٦٩؛ مجلسى، بحارالانوار، ج ٦، ص ٢٣.

[٤]. سوره غافر، آيه ٨٤- ٨٥.