در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٣٦٤ - دو بهشت

غير و ديگر. هر دو معنا در آيه ممكن است و اساساً اين آيه از آيات متشابه قرآن است.

اگر دون را به معناى نازل بگيريم معناى آيه اين ميشود كه دو بهشت متنزل و درجه دو نيز وجود دارد. در اينجا خداوند نفرموده است كه اين دو بهشتِ پايينتر به چه كسانى تعلق ميگيرد. مفسران بر اساس آيات ديگر قرآن گفته‌اند كه آن دو بهشت متعلق به خائفان و سابقون است و اين دو بهشت متعلق به اصحاب الميمنه است. اصحاب المشئمه نيز كه اصلًا بهشت ندارند. بسيارى از مفسران و از جمله سيد قطب‌[١] چنين نظرى دارند.

اما در الميزان‌[٢] و التحرير و التنوير[٣]، معناى دوم نيز احتمال داده شده است. بر اساس اين احتمال، معناى آيه اين است كه دو بهشت با آن اوصاف آن چنانى به خائفان پاداش ميدهند و باز دو بهشت ديگر نيز با همان اوصاف به خائفان ميدهند؛ يعنى پاداش خائفان مضاعف ميشود و هر چهار بهشت مربوط به خائفان است. در اين آيه هيچ قرينه‌اى وجود ندارد كه دون را به معناى غير و ديگر بگيريم، يا به معناى نازل و كم ارزش و به همين جهت، اين آيه از آيات متشابه است.

اگر تفسير اول را قبول كنيم، ناچاريم اوصاف بعد را بهگونهاى معنا كنيم كه دو بهشت پايينتر و كمارزشتر از دو بهشت اول را ترسيم كنند و اين امرى است مشكل. آيات بعدى ميفرمايند:

[١]. سيد قطب، فى ظلال القرآن، جزء ٢٧، ص ١٢٧.

[٢]. طباطبائى، الميزان، ج ١٩، ص ١١٠.

[٣]. ابن عاشور، التحرير و التنوير، ج ٢٧، ص ٢٥٢.