در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٣٦ - فرق حمد با شكر و مدح

خداوند دو عالم را با ايجاد لوازم و اسباب بقاء تربيت مى‌كند و در مورد انسان، از لحاظ ظاهر با دادن نعمت‌هاى ظاهرى (خوراك، پوشاك و ...) و از لحاظ معنوى با رحمت خود آنها را تربيت مى‌كند.[١]

(العالمين): الف و لام در العالمين افاده عموم مى‌كند. اين واژه جمع عالم است و لفظ عالم مانند (رهط و قوم) خود نيز جمع است و مفرد ندارد.[٢]

بنابراين (العالمين) تمام عوالم را اعم از عالم جماد و نبات، عالم دنيا و آخرت، عالم ذر و ... را شامل مى‌شود؛ زيرا خداوند متعال تمامى اين عوالم را به قدرت قاهره خود پرورش مى‌دهد و آنها را به كمال مى‌رساند و به همين خاطر ذات او درخور حمد و ثناهاى بى‌نهايت است.

آيه سه‌

الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌

دو صفتى كه براى خداوند بيان شده (رحمن و رحيم) است، منتها با اين تفاوت كه رحمن به منعمى گويند كه بندگان را توان دادن آن نعمت نيست، اما رحيم به منعمى گفته مى‌شود كه نعمتى را مى‌دهد و بندگان نيز آن را مى‌توانند بدهند؛ لذا به غيرخداوند رحمن نمى‌گويند و اين واژه مختص خداوند است، اما رحيم، هم به خداوند و هم به بندگان اطلاق مى‌شود.[٣]

گرچه اين دو صفت در بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ‌ بيان شد و

[١]. آلوسى، روح المعانى، ج ١، ص ٣٤.

[٢]. طبرى، جامع البيان، ج ١، ص ٦٣.

[٣]. على بن محمد، الخازن، ج ١، ص ٢٩.