یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٢٣ - ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٣٢٣

و ثالثاً این دلیل در ربای معاملی و در ربای قرضی غیر پول جاری نیست.

و رابعاً غزالی چون به همه چیز جنبه اخلاقی میدهد، خیلی جنبه اخلاقی و فردی داده است و خیال کرده که ربا از آن جهت حرام است که انسان پول را از آن جهت میخواهد که پول برای آن جهت قرار داده نشده است. تلویحاً میخواهد بگوید هیچ علتی جز این جهت ندارد. به موضوع لاتَظلِمون و لاتُظلَمون و موضوع و ما اتیتم من رباً لیربوا فی اموال الناس توجه نکرده است.

بیان علامه طباطبایی در ربای تولیدی:

٣. علامه طباطبایی توجه کردهاند که دلیل ایشان فقط در ربای مصرفی جاری است. در ربای تولیدی بیانی دیگر ذکر کردهاند.

ادلهای که بالاجمال و الاشاره ذکر کردهاند از این قرار است:

الف. فأقل ما فیه انه یوجب انجرار المال تدریجاً الی المال الموضوع للربا من جانب.

این دلیل [را] به تمرکز ثروت و فاصله طبقاتی میتوان تفسیر کرد. خلاصهاش این است که لازمه ربا پیدایش سرمایهدارهای بزرگ است، لازمه ربا اضافه شدن ربح به سرمایه است.

جواب این است: در تجارت و مضاربه نیز چنین است. بعلاوه باید دید اصل ثروتی که از ربا به دست آید مشروع است و ثروت مشروع نیز نباید متمرکز شود، یا اصل ثروتی که از راه ربا به دست آید نامشروع است. در صورت اول راه علاج آن اخذ مالیات است نه بستن راه تحصیل ثروت مشروع، و صورت دوم را این دلیل بیان نمیکند.

ب. و یوجب ازدیاد رؤوس اموال التجارة و اقتدارها ازید مما هی علیها بحسب الواقع.