یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٠٠ - ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٣٠٠

و اینکه سرمایه قرار بگیرد نیست. پس اولین شرط سرمایهداری مشروع این است که سرمایه در حالی که در ملک سرمایهدار است مولّد باشد.

ثروت تولید ثروت میکند:

هر سرمایهای غیر پول میتواند مولّد باشد (به استثناء موارد معدودی) یعنی میتواند در حالی که در ملک مالک است اثر ارزشداری تولید کند مثل خانه و اسب و گوسفند، ولی پول قادر نیست که با بقاء خود در ملک مالک اثر ارزشدار تولید کند. حتی اثری را که مالالتجاره به وسیله نقل و انتقال تولید میکند، پول از آن جهت که پول است قادر نیست. بلی احیاناً پول، خود از پول بودن خارج میشود و کالا میگردد و در این صورت حساب دیگری دارد.

پول سه خاصیت بیشتر ندارد: مقیاس ارزش، واسطه مبادلات، ذخیره. اما مقیاس ارزش واقع شدن که احتیاج به استعمال ندارد.

ذخیره قرار دادن هر چند نوعی انتفاع است اما اولًا ممنوع است، یعنی اثرش شرعاً لااثر است و ثانیاً قرض برای ذخیره معنا ندارد. اما واسطه مبادلات واقع شدن ایجاد ارزش علاوه نمیکند. پس به حکم اینکه سرمایهداری مشروع مبتنی بر این اصل [١] است که مملوک انسان در حالی که مملوک است ایجاد ارزش علاوه کند و پول مادامی که به حالت پولی در ملک مالک باقی است مولّد نیست، سرمایهداری با پول با حفظ بقاء پول به حالت پولی در ملک مالک نامشروع است.

بلی، به نوعی دیگر سرمایهداری با پول مشروع است که انسان پول را در جریان تجارت یا مضاربه یا صنعت یا فلاحت بیندازد یعنی مالکیت پول را تبدیل به مالکیت اشیائی کند که مولّد هستند. [این] سرمایهداری صحیح است ولی ربا عبارت است از استفاده و استغلال و سرمایهداری با پول در شکل پولی، زیرا قرضدهنده پول تا آخر مالک پول است ولی در ذمّه قرض گیرنده. این است مفاد استدلالی که