یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٤٤ - آینده دین (١) و (٢)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٢٤٤

زمینه به وجود آورده است [١]؟ آنچه گفتیم، درباره آزمایش اول یعنی تاریخ و زندگی به علاوه مذهب بود. اینک درباره آزمایش دوم یعنی تاریخ و اجتماع و زندگی منهای مذهب بحث کنیم و چنانکه گفتیم قرون جدید و تمدن صنعتی بهترین زمینه این آزمایش است.

اینجا مقدمهای باید بگوییم و آن این است که چگونه شد که جامعههایی براساس زندگی منهای مذهب به وجود آمد؟ بدون شک رفتار ناهنجار متولیان مذهب مسیح [٢] از یک طرف و عکسالعمل افراطی برخی پیشروان نهضت علمی و صنعتی جدید از طرف دیگر، موجب این جریان شد و همچنان که گفتیم از نظر اینکه به هر حال زمینه یک آزمایش عملی تاریخی در مورد دین و مذهب است چندان جای تأسف نیست.

مداخلههای بیجای کشیشها، خشونتها، سلب آزادیها، مبارزه با علم و تحقیق به نام دین، سبب شد که تدریجاً برخی جامعهها مثل بلوک شرقی دین را بکلی از صحنه اجتماع خارج سازند و به صورت یک امر قاچاق درآورند، و برخی جامعههای دیگر آن را در کنج کلیساها و معابد محصور کنند و عملًا از صحنه اجتماع خصوصاً از صحنه قوانین حقوقی، جزایی، سیاسی، خانوادگی و بالاخص از صحنه تعلیم و تربیت خارج نمایند و به صورت یک فانتزی، یک امر تشریفاتی- تفنّنی در حاشیه زندگی درآورند. در هر دو مورد، دین از صحنه اجتماع خارج شد؛ در شرق اروپا بکلی طرد شد، در غرب اروپا و بلوک غربی ابقا ولی تحقیر شد، به هر حال از صحنه عملًا خارج شد و در کشورهای اسلامی یا از این تقلید میشود و یا از آن.

به هر حال گروهی پیدا شدند که گفتند امالامراض، اعدی عدو،