یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٤ - درد انسان و دوای او در خود اوست

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٢٤

است. استعانت از خدا آن است که در دعای کمیل میخوانیم: قوّ علی خدمتک جوارحی و اشدد علی العزیمة جوانحی ...

استعانت از خدا به معنی خدا را کمک و همکار گرفتن و یا جانشین خود فرض کردن، همان عقیدهای است که علی در مورد استطاعت ابطال کرد و در حدیث معروف توحید صدوق، خطاب به سائل که از استطاعت سؤال کرده بود فرمود: فهل تملکها مع اللَّه او بدون اللَّه؟ ... آخر خودش فرمود: تملکها باللَّه یعنی مناللَّه.

٢٠. اسلام اعتماد به غیر را ابطال کرده و در عین اینکه فرموده اعتماد باید به خدا باشد، تکیه به اراده و قوای خدادادی خود را توصیه کرده است.

٢١. اما مسأله سرنوشت. سرنوشت جبری که با اصل دواؤک فیک و داؤک منک منافی باشد و اراده و تصمیم را از انسان بگیرد وجود ندارد.

در مقدمه رساله انسان و سرنوشت سخن واشنگتن ارونگ را نقل و انتقاد کردهایم. او میگوید: در اسلام از قاعده «خودت را یاری کن تا خدا تو را یاری کند» خبری نیست. ما گفتهایم اتفاقاً، هم این قاعده در قرآن هست: من کان یرید العاجلة عجلنا له فیها ما نشاء لمن نرید ثم جعلنا له جهنم یصلیها مذموماً مدحوراً. و من اراد الاخره و سعی لها سعیها و هو مؤمن فاولئک کان سعیهم مشکوراً. کلًا نمد هؤلاء و هؤلاء من عطاء ربک و ما کان عطاء ربک محظوراً.

و هم قاعده بالاتر: یا ایها الذین امنوا ان تنصروا اللَّه ینصرکم و یثبت اقدامکم.

اینها به طور کلی قضا و قدر را با جبر یکی دانستهاند.