یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٥ - فلسفه دین در قرآن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ١٨٥

١٠. آیات ١١٨ و ١١٩ از سوره هود:

ولوشاء ربک لجعل الناس امة واحدة و لایزالون مختلفین. الّا من رحم ربک و لذلک خلقهم و تمت کلمة ربک لاملأن جهنم من الجنة و الناس اجمعین.

المیزان، جلد ١١، صفحه ٦٤، بعد از بحثی در ماده «خلف» میگوید:

ثم الاختلاف و یقابله الاتفاق من الامور التی لایرتضیها الطبع السلیم لما فیه من تشتیت القوی ... غیر ان نوعاً منه لامناص منه فیالعالم الانسانی و هو الاختلاف من حیث الطبایع المنتهیة الی اختلاف النبی و هو یؤدی الی اختلاف الاستعدادات البدنیة و الروحیة و بانضمام اختلاف الاجواء و الظروف الی ذلک یظهر اختلاف السلائق و السنن و الاداب و المقاصد و الاعمال النوعیة و الشخصیة فی المجتمعات الانسانیة و قد اوضحت الابحاث الاجتماعیة ان لولا ذلک لم یعش المجتمع الانسانی ولاطرفة عین و قد ذکره اللَّه تعالی فی کتابه و نسبه الی نفسه حیث قال: نحن قسمنا بینهم معیشتهم فیالحیوة الدنیا و رفعنا بعضهم فوق بعض درجات لیتخذ بعضهم بعضاً سخریاً.

(الزخرف، ٣٢) و لم یذمه تعالی فی شیء من کلامه الّا اذا صحب هوی النفس و خالف هدی العقل. و لیس منه الاختلاف فیالدین فان اللَّه سبحانه یذکر انه فطرالناس علی معرفته وتوحیده و سوی نفس الانسان فالهمها فجورها و تقواها و ان الدین الحنیف هو من الفطرة التی فطر الناس علیها لاتبدیل لخلقاللَّه و لذلک نسب الاختلاف فیالدین فی مواضع من کلامه الی بغی المختلفین فیه و ظلمهم. فما اختلفوا فیه الّا من بعد ما جائهم العلم بغیاً بینهم. و قد جمع اللَّه الاختلافین فی قوله: کان