یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٠ - نیاز به دین - خدا و عدالت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ١٣٠

غیر او (که البته این عصیان وتسلیم، تمرد و اطاعت، توأم با یکدیگر است) و دیگر برقراری رابطه عادلانه میان مردم.

قرآن درباره هدف اول، هر پیامبری را که نام میبرد سرلوحه تعلیماتش را خداپرستی و ترک پرستش غیر خدا نام میبرد، و از نظر عدالت همه را در یک آیه قرآن یککاسه میکند و میگوید:

لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط.

تهذیب و تزکیه نفس شرط توحید است:

در اینجا مطلب سومی هم به نظر میرسد که آن هم هدف است:

تزکیه و تطهیر و تهذیب نفوس. ولی باید گفت این جهت هدف اصلی نیست بلکه مقدمه وصول به هدف توحید و هدف عدالت است، زیرا توحیدی که انبیا آوردهاند چون مربوط به دل و قلب و عمق روح است- نه تنها مربوط به عقل و فکر- شرط نفوذ و سرایتش تهذیب نفس و پاکی دل است.

ممکن است کسی بگوید هر دو هدف نامبرده در قلمرو علم و فلسفه است. از طرفی میدانیم بسیاری از فلاسفه جهان، الهی و موحد بودهاند بدون آنکه تابع یک دین بالخصوص باشند مثل فلاسفه یونان، و از طرف دیگر میدانیم که باز حکیمان و فلاسفه اجتماعی از قبیل افلاطون و ارسطو در قدیم و هابز و استوارت میل و روسو و جانلاک و منتسکیو و غیره هم در عصر اخیر، عساکر عدل بودهاند و در زمینه عدالت اجتماعی داد سخن دادهاند.

فرق انبیا و فلاسفه الهی و فلاسفهاجتماعی:

جواب این است که خیلی فرق است میان توحید و خداشناسی تعلیمی انبیا و خداشناسی و توحید تعلیمی فلاسفه. آنچه علما و فلاسفه به بشر در این زمینه داده و میدهند از مرحله فکر و عقل تجاوز نمیکند. محرک اول ارسطو از لحاظ بشر نظیر اعتقاد به ستاره اورانوس یا نپتون است در نظام شمسی؛ همینقدر انسان معتقد میشود به حسب فکر خودش که واجبالوجودی در نظام هستی