یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٧٦ - یادداشت رهبری و مدیریت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٥٧٦

همان قدرت بر هدایت و ارشاد است در اصطلاحات اسلامی [١] و قدرت مدیریت همان است که در اصطلاح فقه اسلامی «رشد» نامیده شده است.

رشید در اصطلاحات عرف و معمولی ما یک کیفیت جسمی است و وصف اندام است. قامتها و اندامها در اصطلاح و در عرف امروز فارسی متصف به صفت رشد میشود. ولی در اصطلاح فقه اسلامی یک کیفیت روحی است، یعنی نوعی بلوغ روحی است در مقابل بلوغ جسمی. میگویند کودک پس از بلوغ جسمی باید بلوغ روحی نیز پیدا کند تا ثروت را در اختیارش بگذاریم، و همچنین میگویند تنها بلوغ جسمی برای ازدواج کافی نیست، رشد یعنی بلوغ روحی نیز لازم است. مقصود از رشد و بلوغ روحی، شایستگی و قدرت تشخیص درک سود و زیان و لیاقت اداره و بهرهبرداری است.

به عبارت دیگر، رشد عبارت است از شایستگی و لیاقت برای نگهداری و استفاده و بهرهبرداری صحیح از وسایل و سرمایههای حیات. تعبیر صحیح درباره اندام زیبا «رشاقت» است نه رشادت.

٢. مطلب دوم این است که هدایت و رهبری انسان دو جنبه و دو وجهه دارد: جنبه و وجهه ثابت و جنبه و وجهه متغیر. در بحث «اسلام و مقتضیات زمان» گفتهایم حیات بشر جنبههای ثابتی دارد یعنی خطوط ثابتی و چهارچوب ثابتی دارد که نام آن اخلاق و یا قوانین کلی شریعت است که از آنها نمیتوان تجاوز کرد.

رهبری از نظر کادر کلی و رهبری از نظر مراحل جزئی:

به عبارت دیگر، مداری دارد که ثابت است و مراحلی دارد متغیر. هدایت و راهنمایی و رهبری انبیا در حدود مدارهای کلی و ثابت است، و هدایت و راهنمایی و رهبری بشری در حدود مسائل جزئی و متغیر. مثلًا قرآن راجع به جهاد دستور میدهد که با چه قومی در چه شرایطی بجنگید و در چه شرایطی با آنها در حال صلح باشید. این، هدایت و رهنمایی انبیاست. اما اینکه در فلان زمان بالخصوص که جنگی در آن شرایط