یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٠٢ - یادداشت روح و مسأله خود واقعی و خود خیالی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٥٠٢

عبادت:

٢٠. عطف به نمره ٤، عبادت نوعی خلوت کردن برای بازیافتن خود است، زیرا ذکرِ خداست و در ذکر خدا بازیافتن خود است.

عبادت پایگاه و مرکزی است که انسان با رجوع به آنجا مقام و موقع خویش را باز میشناسد. اثر اخلاقی عبادت این است که با ریشه بیماریها مبارزه میکند.

٢١. رجوع شود به دفتر ... شماره ... که برای اولین بار درباره گمکردن خود وفاصله افتادن میان انسان و خودش بحث کردهایم.

این دفتر در سال ... یادداشت شده است و اکنون که بهمن ١٣٥١ است درست ... سال از آن میگذرد.

٢٢. عطف به نمره ١١ که درباره استهواء اشاره شد، در قرآن کریم تعبیری آمده است که به نظر میرسد مفهوم «از خود سبک شدن» یا «از خود خالی شدن» را دارد و آن تعبیر «استخفاف» است، مثلًا: فاستخف قومه، یستخفنّک (که غیر از «استخف به» است).

ظاهراً «استخف به» به معنی سبک شمردن است مثل: «استخف بالصلوة»، ولی «استخفه» دو مفهوم دارد: یکی «وجده خفیفاً» که از نظر فاعل مفهوم کشف را دارد یعنی «انکشف له انه خفیف»، مثل:

وجعل لکم من جلود الانعام بیوتاً تستخفونها یوم ظعنکم و یوم اقامتکم.

ولی معنی دوم «جعله خفیفاً» یعنی او را ازآنچه بود سبک کرد، مایه سنگینی او را از او گرفت. ولی چون متعلق ذکر نشده است که از چه سبک کرد، از چه باری، از چه وزنی، از چه موجب وقار و سنگینیای، به قرینه مقام فهمیده میشود که از هر آنچه قرآن خسران آن را بالاترین خسران و نسیان آن را ملازم با نسیان رب دانسته است، یعنی از خود. در سوره روم، آیه ٦٠ میفرماید: فاصبر ان وعداللَّه حق و لایستخفنک الذین لایوقنون. در سوره زخرف، آیه ٥٤، پس از آنکه میفرماید:

و نادی فرعون فی قومه قال یا قوم الیس لی ملک مصر و هذه الانهار تجری من تحتی افلا تبصرون. ام انا خیر من هذا الذی