یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦٩ - رشد اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٤٦٩

ضرر بزرگ به خاطر [دفع] ضرر کوچک نصیب نگردد [١]. لهذا رشد توأم است به ارزیابی صحیح و درک میزان ارزش سرمایهها و سود و زیانها (ر. ک: نمره ١٣).

٢. حیوانات در حدود زندگی حیوانی خود رشد فطری و طبیعی و غریزی دارند، یعنی یک نوع شناخت غریزی از سرمایهها و از سود و زیان خود دارند و بالغریزه تشخیص میدهند. بچه گوسفند دشمنی گرگ را بالفطره تشخیص میدهد. تشخیصهای غریزی حیوانات و بالاخص حشرات منافع و مضار خود را، داستانهای حیرتانگیز دارد.

ولی رشد انسان رشد اکتسابی است. رشد انسان اولًا غریزی نیست حتی در حدود زندگی حیوانی و ثانیاً محدود به زندگی حیوانی و طبیعی نیست، شامل زندگی اخلاقی، خانوادگی، اجتماعی، سیاسی، دینی هست و قهراً محدود به زمان حال نیست، شامل گذشته و مخصوصاً آینده نیز هست [٢].

همین اکتسابی بودن است که وظیفه و تکلیف دشواری را ایجاب میکند و از همین جا میتوانیم بفهمیم که انسان فوقالعاده نیاز به تحصیل رشد و تربیت رشددهنده و رهبری دارد.

٣. گفتیم رشد، شناخت سرمایهها و امکانات و تشخیص سود و زیان است و درک سود و زیان به این است که ارزش موضوعات ادراک شود [٣]، پس رشد کافی مستلزم قدرت ارزیابی صحیح است.

---

[١]. و شاید تعریف بهتر رشد این است: شایستگی برای اداره و نگهداری و بهرهبرداری از سرمایهها و امکانات موجود، به عبارت بهتر عبارت است از شایستگی برای اداره و نگهداری و استفاده و بهرهبرداری از وسایل و سرمایهها و امکانات حیات و زندگی. و البته این شایستگی بر دو رکن شناخت و لیاقت استوار است.[٢]. انسان برخلاف حیوان یک سلسله سرمایههای فردی، اجتماعی، تاریخی دارد. باید سرمایههای خود را تشخیص دهد، ارزش آنها را دریابد. به عبارت دیگر رشد انسان سه بعدی است، شامل حال و گذشته و استقبال میگردد.[٣]. و تنها ادراک کافی نیست، حساسیت لازم است. مثلًا اروپاییها به علل تاریخی نسبت به مسائلی از قبیل آزادی حساسیت زیاد قائلند، برعکس ما شرقیها که درباره مسائل مربوط به عفاف حساسیت زیاد داشتیم و اکنون نه آن حساسیت را داریم و نه این را.