یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٥٣ - مطالب مربوط به ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٤٥٣

تاجر عملًا و واقعاً واسطه باشد میان تولید کنندگان و مصرفکنندگان، یعنی کاری در واقع روی کالا صورت میدهد و یا ابتکاری به خرج میدهد.

علت حرمت بیع قبل القبض و قاعده «کل مبیع تلف قبل قبضه ...»:

پس تاجر اگر فقط کارش مبادله باشد، از مبادله، ثروت مشروعی اضافه نمیشود. مبادله ایجاد ارزش نمیکند. ظاهراً علت اینکه بیع قبل القبض جایز نیست- گو اینکه بعضی فقها مثل آقای اصفهانی در وسیله جایز دانستهاند- و علت اینکه «کل مبیع تلف قبل قبضه فهو من مال بایعه» [١] همین است که تجارت باید بر مبنای کاری بر روی سرمایه استوار باشد نه صرف دست به دست کردن و مبادله که اثری جز گران کردن بیجهت کالا ندارد.

از اینجا معلوم میشود که چنین نیست که خود به خود جریان «پ ک پ» بتواند پول کوچکتر را تبدیل به پول بزرگتر کند [٢]، مگر آنکه «ک» که در وسط واقع شده است تغییر حالت بدهد. اگر کالا تغییر حالت داد معلوم میشود که «پ» کوچک قادر نیست تبدیل شود به «پ» بزرگتر و کالا فقط رابط باشد. این کالاست که توانسته است به واسطه مقداری کار، ارزش اضافه کند و «پ» کوچک را به «پ» بزرگتر تبدیل کند.

همینکه معلوم شد در سرمایههای تجاری نیز پول- با اینکه کالا رابط میشود قادر به ایجاد اضافه ارزش نیست، پس به طریق اولی وقتی که کالا رابط نباشد و جریان «پ پ» باشد که مسأله ربا است قادر به تولید نیست.

٦. چنانکه میدانیم در باب ربا در اجتماع امروز دو ایراد است:

یک ایراد از طرف طرفداران رژیم سرمایهداری که میگویند ربا ضرورت اجتماع پیشرفته است و به حال جامعه مفید است. البته