یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٧ - مبنا و منشأ حس دینی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٢١٧

ج. انسان، هم معلومات فطری دارد (برخلاف نظر حسیون) و هم معلومات اکتسابی و هم خرافات. همچنین غرایز فطری و ملکات صحیح اکتسابی دارد و هم عادات زشت. بین خرافات و عادات زشت ارتباط است. به هر حال انسان دو دستگاه دارد: دستگاه درک و فهم و روشنایی و دستگاه خواست و موتور و حرکت.

د. شواهدی از قرآن و حدیث بر فطری بودن دین ه. دلایلی که ما بر فطری بودن داریم و. رد سخن مخالفین ز. اینکه از نظر فلسفی فطری بودن یعنی علاقه فطری انسان به مبدأ و پرستش، چه مبنایی دارد؟ آیا این عشق و علاقه مختص به انسان است یا آنچه در انسان است مظهر یک عشق عمومی است که در همه موجودات است (افغیر دین اللَّه یبغون و له اسلم من فی السموات و الارض). چیزی که هست انسان میتواند آنچه را دیگر موجودات طبیعی و بیاراده انجام میدهند او با اراده و توجه انجام دهد و آن را درک کند و با یک عمل ارادی (مثل نماز) آن را ظاهر کند.

٦. علمای جدید نظیر همان چیزی که در اجرام و اجسام فرض کردهاند که تمام اجسام را فاقد مبدأ میل و طبیعت فعاله دانستهاند و هر فعلی را معلول یک نیرو و ضربت خارجی دانستهاند، در باب غرایز نیز تقریباً خواستهاند آنها را عکسالعمل نیروها و حرکات بیرونی بدانند. آنها که فکر مادی دارند ناچارند این طور توجیه کنند، و اما از لحاظ هدف و غایت به طریق اولی آن را انکار میکنند [١]. ولی از نظر فلسفه الهی اجسام، چه جاندار و چه بیجان، هم از نظر علیت فاعلی واجد مبدأ فاعلی در جوهر خود میباشند و هم از لحاظ مبدأ غایی واجد مبدأ غایی و هدف اصلی میباشند. رجوع شود به جزوه تدریسی پلیکپی شده سال دوم معقول.